كافران در او بر خويشتن به « ويل » و « ثبور » ندا كنند ، في قوله : . . . دَعَوْا هُنالِكَ ثُبُوراً ! ( 1 ) و گفتند : آن روز است كه اهل دوزخ ، اهل بهشت را ندا كنند و اهل بهشت اهل دوزخ را و اهل اعراف اهل عرصات را ، چنان كه در سورة الاعراف ، شرح داد ( 2 ) ، من ( 3 ) قوله : وَنادى أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابَ النَّارِ ( 4 ) . . . ، وَنادى أَصْحابُ النَّارِ أَصْحابَ الْجَنَّةِ ( 5 ) . . . ، وَنادى أَصْحابُ الأَعْرافِ رِجالًا ( 6 ) . . . ، اين ، قول حسن و قتاده ، و ابن زيد است . و گفتند : [ 136 - پ ] « يوم التناد » ش ( 7 ) براى آن خواند كه ، هر كس را به امام خود بازخوانند ، في قوله : يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ ( 8 ) . . . ، و گفتند : براى آن كه در او ( 9 ) ندا كنند كه : يا اهل الجنة ! خلود فلا موت ابدا . و يا اهل النار ! خلود فلا موت ابدا . و عبد اللَّه عباس و ضحاك در شاذ خواندند : « يوم التناد » ، مشدد ، يعنى يوم التنافر من ندا البعير اذا نفر ، و بعير ندود ، اى ، نفور . و اين آنگه بود كه ، ايشان از اهوال قيامت برمند چنان كه گفت : كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ ( 10 ) ، و ايشان را [ گويند ] ( 11 ) : أَيْنَ الْمَفَرُّ ( 12 ) . و ضحاك گفت : اين آنگه باشد كه زفير دوزخ بشنوند ، برمند ، همچنان كه شتر رمنده . هيچ جانب نروند ( 13 ) و الا فريشتگان را بينند صف زده ، برگردند و با جاى خود آيند . و ذلك قوله : * ( يَوْمَ التَّنادِ . ) * و قوله : وَالْمَلَكُ عَلى أَرْجائِها ( 14 ) . . . و قوله : يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ ( 15 ) . * ( يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ ، ) * گفت : آن روز باشد كه شما برگردى پشت بر كرده از موقف

--> ( 1 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 13 . ( 2 ) . گا ، آد : داديم ، لا : شرح آن داد . ( 3 ) . گا ، لا ، آد : فى . ( 4 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 44 . ( 5 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 50 . ( 6 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 48 . ( 7 ) . اساس و آب : التناوش ، كه در اساس با قلمى متفاوت از متن تصحيح شده است ، لا : يوم التناد براى آنش خوانند . ( 8 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 71 . ( 9 ) . گا ، آد : در آن روز . ( 10 ) . سورهء مدثر ( 74 ) آيات 50 و 51 . ( 11 ) . اساس در حاشيه با قلمى متفاوت از متفاوت از متن افزوده است . ( 12 ) . سورهء قيامه ( 75 ) آيهء 10 . ( 13 ) . لا : به هر جانب بروند . ( 14 ) . سورهء حاقه ( 69 ) آيهء 17 . ( 15 ) . سورهء رحمن ( 55 ) آيهء 33 .