رجل عدل و صوم باشد ، و قيل : نشرا ، اى منتشرة ، پراگنده . و قيل : ملقحات . و گفتند ( 1 ) : درختان باردار كننده ( 2 ) ، اين بر قراءت آن كس بود كه به « نون » خواند ، و آن كه به « با » خواند معنى آن است : مبشّرات ، بشارت دهنده . * ( بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِه ) * ، در پيش رحمت او يعنى باران ، براى آن كه بيشتر احوال ( 3 ) كه باران آيد ( 4 ) پيش او باد بود ( 5 ) . * ( أَ إِله مَعَ اللَّه تَعالَى اللَّه ) * ، با خداى خداى ديگر هست ؟ يعنى نيست . متعالى است او از آنچه شما به او شرك مىآرى و با او انباز مىگيرى . * ( أَمَّنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه ) * ، يا كيست كه ابتداى خلق آفريند ، آنگه اعادت كند ؟ در اين ميان محذوفى هست ، و آن آن است كه : يبدؤ الخلق ثم يفنيه ثم يعيده ، خلق بيافريند اوّل ، آنگه با فنا برد ، آنگه اعادت كند ، چه افنا ( 6 ) نكرده ( 7 ) اعادت نشايد كردن ، و آنچه خداى تعالى اعادت كند بر دو ضرب است : يكى آن است كه بقا بر او روا باشد ، چون اجسام و الوان . و بعضى را بقا بر او روا نباشد چون علم و ارادت و جز آن . آنچه آن را بقا باشد ، چون اعادت كنند آن را عين آن اعادت كنند ، و آنچه آن را بقا نباشد اعادت عين درست نبود ، اعادت مثل آن كند . * ( وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ ) * ، و كيست كه شما را روزى دهد از آسمان و زمين ؟ از آسمان به باران و از زمين به نبات . * ( أَ إِله مَعَ اللَّه ) * ، با خداى خداى ( 8 ) هست كه اين مىكند ؟ يعنى نيست . * ( قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ ) * ، بگو به يارى حجّت خود اگر راست مىگويى كه حجّتى دارى . * ( قُلْ لا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّه ) * ، آنگه رسول را - عليه السّلام - گفت : بگو اى محمّد كه هيچ كس از آنان كه در آسمان و زميناند غيب ندانند مگر خداى - عزّ و جلّ . و اين استثناى منقطع باشد براى آن كه خداى تعالى نه در آسمان است و نه در زمين . و معنى « الَّا » ، لكن باشد ، يا اين كلامى

--> ( 1 ) . آب ، آز : گفته‌اند . ( 2 ) . كا : بارور كند . ( 3 ) . كا : اوقات . ( 4 ) . آل : آمد ، كا : خواهد باريد . ( 5 ) . كا : اول بادى برآيد . ( 6 ) . كا : بافنا . ( 7 ) . كا : نابرده . ( 8 ) . آب ، آز : خدايى .