* ( فَساءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ ) * ، بد بارانى بود باران آنان كه ايشان را بترسانيدن ( 1 ) به عذاب خداى ، و ايشان نترسيدند ( 2 ) . * ( قُلِ الْحَمْدُ لِلَّه ) * ، فرّاء گفت : اين خطاب است با لوط . خداى او را گفت بگوى اى لوط كه : * ( الْحَمْدُ لِلَّه ) * ، و باقى مفسّران برآنند كه : خطاب رسول ( 3 ) است - عليه السّلام ( 4 ) . بگوى اى محمّد : * ( الْحَمْدُ لِلَّه ) * ، سپاس خداى را بر نعمتهاى او ، و از جملهء آن ( 5 ) اهلاك كافران و دشمنان دين خداى بود . مقاتل گفت : او را فرمود كه شكر كن مرا بر اعلام تو اين احوال و قصص گذشتگان ( 6 ) ، و حملش برعموم كردن اوليتر باشد . * ( وَسَلامٌ عَلى عِبادِه الَّذِينَ اصْطَفى ) * ، و سلام بر آن بندگان گزيده باد ، يعنى پيغامبران سلف ، مقاتل گفت و دليلش قوله : وَسَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ ( 7 ) . بعضى دگر گفتند ( 8 ) : اصحاب ( 9 ) رسولند . و بعضى دگر گفتند : امّت رسولاند كه اصطفاهم على سائر الامم ، كه خداى تعالى ايشان را بر دگر امّت برگزيد . آنگه بر سبيل الزام حجّت به صورت استفهام گفت : * ( آللَّه خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ ) * ( 10 ) * ( ) * ، و قراءت بر آن است كه « الفى » در آرند ميان همزهء استفهام و « الف » وصل كه در « اللَّه » است ، تا فاصله باشد ميان هر دو همزه ، و كذلك قوله : آلآنَ ( 11 ) . . . ، و قوله : أَ أَنْتَ قُلْتَ ( 12 ) . . . ، گفت خداى بهتر كه اين همه افعال و صنايع و نعمت كرده است يا آنچه شما به او شرك مىآرى و مىپرستى آن را از اصنام ؟ در خبر است كه رسول - عليه السّلام - چون اين آيت خواندى ، گفتى : بلى ( 13 ) اللَّه خير و ابقى و اجلّ و اكرم . * ( أَمَّنْ ) * ( 14 ) * ( خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ ) * ، بعضى اهل معانى گفتند در آيت حذفى و

--> ( 1 ) . آب ، آج ، آز ، آل ، مش : بترسانيدند ، كا : بترسيدند . ( 2 ) . آل : بنترسيدند . ( 3 ) . آل : برسول ، مش : با رسول . ( 4 ) . آب ، آز كه . ( 5 ) . كا نعمتها . ( 6 ) . آط : گذشتگان . ( 7 ) . سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 181 . ( 8 ) . آب ، آز : گفته‌اند . ( 9 ) . آب ، آل : امّت . ( 10 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها : تشركون ، و ترجمهء اين كلمه در همهء موارد با همين قراءت سازگار است . ( 11 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 91 . ( 12 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 116 . ( 13 ) . آب ، آز ، مش : بل . ( 14 ) . آط : ام من .