اضمارى هست ، و تقدير آن كه : أ الهتكم خير امن ( 1 ) خلق السموات و الارض ، خدايان شما بهتراند يا آن خداى كه آفريدگار آسمان و زمين است ؟ * ( وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً ) * ، و براى شما از آسمان آب باران فرود آورد ( 2 ) ، و برويانيديم به آن حدايق و بستانها ، و هى جمع حديقة . فرّاء گفت : « حديقه » بستانها باشد ديوار بست ، من قولهم : أحدق بكذا اذا احاط به ( 3 ) ، اگر ديوار ندارد آن را حديقه نخوانند . * ( ذاتَ بَهْجَةٍ ) * ، خداوند حسن و نيكويى . * ( ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها ) * ، شما را نبود كه درختان آن بستانها برويانى ، يعنى نتوانى و مقدور شما نباشد . * ( أَ إِله مَعَ اللَّه ) * ، با خداى خداى دگر هست ؟ صورت استفهام است و معنى جحود و انكار ، يعنى نيست . * ( بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ ) * ، اى يشركون ، بل اينان قومىاند كه به خداى شرك مىآرند و با او عدل و مثل مىگويند ، من قولهم : عدلت الشّىء بالشّىء ( 4 ) اذا قابلته ( 5 ) . * ( أَمَّنْ جَعَلَ الأَرْضَ قَراراً ) * ، يا بگو تا كيست كه زمين را به قرارگاه شما كرد بر وجهى كه شما در او آن تصرّفات مىتوانى كردن از آمد ( 6 ) شد و قيام و قعود و خفتن ( 7 ) و آرام ( 8 ) ؟ * ( وَجَعَلَ خِلالَها أَنْهاراً ) * ، و در ميان [ آن ] ( 9 ) جويها روان كرد تا خوردن ( 10 ) و به كار داشتن ( 11 ) و سقى ( 12 ) زراعتهاى شما باشد ؟ * ( وَجَعَلَ لَها رَواسِيَ ) * ، و اين زمين را كوهها كرد ثوابت استاده ( 13 ) تا زمين به او بر جاى باشد و بنجنبد و اهلش را بنجنباند ؟ * ( وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حاجِزاً ) * ، و ميان دو درياى عذب و ملح ، درياى خوش و درياى شور ، مانعى و حايلى كرد ؟ تا مختلط نشوند و يكى بر ديگرى بغى نكند . و مثله قوله : بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ ( 14 ) .

--> ( 1 ) . آط : ام من . ( 2 ) . آب ، آز * ( فَأَنْبَتْنا بِه حَدائِقَ ذاتَ بَهْجَةٍ ) * ( 3 ) . آب ، آز : بهم . ( 4 ) . آط : با الشىء ، به قياس با نسخهء آب ، تصحيح شد . ( 5 ) . كا به . ( 6 ) . آز ، مش ، كا و . ( 7 ) . كا خواستن . ( 8 ) . كا : آراميدن . ( 9 ) . آط : ندارد ، با توجّه به معنى آيه از مش افزوده شد ، كا : او ، آب ، آز : زمين . ( 10 ) . كا : مىخورند . ( 11 ) . مش : بر كار داشتن ، كا : به كار مىداريد . ( 12 ) . كا : سقاى . ( 13 ) . آج ، كا : ايستاده . ( 14 ) . سورهء رحمن ( 55 ) آيهء 20 .