* ( مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْه كُفْرُه ) * ، گفت : هر كه كافر شد كفرش بر اوست ، يعنى و بال و عقاب كفر او بر او باشد ، بر دگر كس نبود ، و مضرّت آن به او گردد نه با جز او . * ( وَمَنْ عَمِلَ صالِحاً ) * ، و هر كه او كار نيكو كند آنچه مىكند از تمهيد كار و ساز جاى نشست و خوفت ( 1 ) براى خود كند . و قوله : * ( فَلأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ ) * ، عبارت است از اين كه گفتيم ، و اصل او من قولهم : مهد فراشه اذا فرشه ( 2 ) است . و گفتند : معنى آن است كه براى خود و مضجع در گور بسترى نرم مىسازد از عمل صالح . * ( لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، براى آن تا پاداشت ( 3 ) دهد خداى تعالى آنان را كه ايمان آرند و عمل صالح كنند . * ( مِنْ فَضْلِه ) * ، از بهشت و ثواب او كه نهاده است ايشان را . * ( إِنَّه لا يُحِبُّ الْكافِرِينَ ) * ، و او كافران را دوست ندارد ، و خير ندهد ايشان را . * ( وَمِنْ آياتِه ) * ، گفت : و از دلايل و عبر و علامات او آن است كه بفرستد بادها را مژده ( 4 ) دهنده يعنى به باران ، بيانه قوله : بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِه ( 5 ) . * ( وَلِيُذِيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِه ) * ، تا شما را بچشاند از رحمت خود ، يعنى از باران . * ( وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِه ) * ، و نيز غرض او در باد فرستادن جز آن كه ابر را جمع كند و بيفشارد و باران از او به در آرد ، آن است تا كشتيها را در دريا براند و بگذارند به فرمان او ، و تا شما طلب روزى كنى و آن را وجه معاش سازى و به دو توصّل ( 6 ) كنى با ( 7 ) بسيارى منافع . * ( وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ) * ، و تا باشد كه شاكر باشى و شكر بگزارى . لَقَدْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ ، آنگه براى تسليت ( 8 ) رسول گفت : اى محمّد ! ما پيش تو پيغامبران فرستاديم به قوم ايشان ، جاؤُهُمْ بِالْبَيِّناتِ ، و ايشان آمدند و حجّتها و معجزات و دلايل آوردند به ايشان . اين جا اضمارى هست من قوله ( 9 ) : فكفر بهم ، قوم به ايشان كافر شدند . انْتَقَمْنا ، ما انتقام كشيديم از ايشان ( 10 ) كافران مجرمان ، و بر ما واجب است نصرت مؤمنان كردن امّا به دليل و حجّت ، يا به قهر و غلبه بر حسب و وفق

--> ( 1 ) . آل : ندارد ، ديگر نسخه بدلها : خفت . ( 2 ) . آل : ندارد ، آج : اذا افرشه ، لب : اذا افراشه . ( 3 ) . مش : پاداشت ، كا : پاداش . ( 4 ) . كذا در اساس « ژ » با سه نقطه ، آب : مزده . ( 5 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 48 . ( 6 ) . آب ، آز : توسّل . ( 7 ) . مش : به . ( 8 ) . آل : ندارد ، ديگر نسخه بدلها : تسليهء . ( 9 ) . آج ، لب : قولهم . ( 10 ) . آط ، آج ، لب ، آز ، مش : از آن .