و روايت از عاصم و نافع و ابن كثير مختلف است در سكون اين « لام » و كسر او ، و معنى [ كسر ] ( 1 ) غرض باشد و معنى سكون امر غايب . و آن كه به جزم خواند ، احتجاج كرد به قراءت ابىّ تمتّعوا ، امر حاضر مخاطب . * ( فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ) * ، گفت : بدانند پس از اين ، بر سبيل تهديد و وعيد . * ( أَ وَلَمْ يَرَوْا ) * ، هم بر سبيل منّت و تذكير نعمت گفت : * ( أَ وَلَمْ يَرَوْا ) * ، نمىبينند اينان و نمىدانند اهل مكّه كه ما مكّه را حرمى كرديم ايمن ، يعنى مأمون فيه من باب قولهم : نهار صائم و ليل قائم . * ( وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ ) * ، و از پيرامن ايشان مردمان را مىربايند ، آنان كه قويترند بر ضعيفان ستم و غارت و قتل مىكنند . و خطف و اختطاف و تخطَّف ، همه ربودن باشد بسرعت ، و از اين جا گويند چاه جوى را « خطَّاف » ، كه به او دلو از چاه بر آرند . آنگه گفت : * ( أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ ) * ، اينان به باطل مىبگروند ، و به نعمت خداى تعالى جحود مىكنند . مراد به « باطل » ، كفر است و آنچه بدون خداى مىپرستيدند . آنگه گفت : * ( وَمَنْ أَظْلَمُ ) * ، كيست ظالمتر و ستمكاره‌تر از آن كس كه او بر خداى دروغ گويد ( 2 ) به اضافت قبايح با او و حواله امر به ( 3 ) قبيح ( 4 ) بر او ، في قوله : وَإِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَيْها آباءَنا وَاللَّه أَمَرَنا بِها ( 5 ) . * ( أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَه ) * ، يا دروغ دارد حق را چون به او آيد ، يعنى محمّد - صلَّى اللَّه عليه و على آله - و كتاب قرآن . * ( أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرِينَ ) * ، در دوزخ جاى نيست كافران را ! بر سبيل جحد گفت ، يعنى جاى هست ايشان را آن جا . * ( وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ) * ، گفت : آنان كه مجاهده كنند در ما ( 6 ) ، بنماييم ايشان را ره راست . خلاف كردند در اين مجاهده و هدايت . ابو سوره گفت : مراد به « جهاد » ، غزو است ، ما ايشان را ( 7 ) شهادت و مغفرت باز نماييم ، و گفتند ( 8 ) : مراد به « هدايت » ، توفيق است و الطافى كه بدان ثبات كنند بر جهاد .

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، از آط افزوده شد . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : دروغ نهد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد . ( 4 ) . كا : تقبيح . ( 5 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 28 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا ما . ( 7 ) . آط ، آج ، لب ، مش ره ، كا : راه . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : گفت .