سفيان بن عيينه گفت : چون مردمان در مقالات مختلف شوند ، بنگرى تا اهل ثغور بر چه اند ؟ طريقت ايشان گيريد ، لقوله : * ( وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا ) * - الاية . فضيل ( 1 ) گفت : * ( جاهَدُوا فِينا ) * ، آنان كه جهد كنند در طلب علم ما ايشان را توفيق دهيم ( 2 ) تا بر علم خود عمل كنند . ابو سليمان الدّارانىّ گفت : اين مجاهده آن است كه بر علم خود كار كنند تا ما ايشان را هدايت دهيم به آنچه ندانند . گفتند : روزى عمر بن عبد العزيز كلمتى چند ( 3 ) گفت و جماعتى علما حاضر بودند . [ 206 - ر ] يكى از ايشان گفت : اين علم از كجا آمد تو را اى با مروان ( 4 ) ؟ گفت : يا هذا ! اين قصور ما در علم از قصور ماست در عمل ما ، چه اگر ما عمل كردمانى و به آنچه دانيم كار كردمانى ( 5 ) ، چندانى علم حاصل شدى ما را كه تنها ( 6 ) به آن قيام نتوانستى نمودن . عبد اللَّه زبير گفت : حكمت مىگويد : هر كه مرا طلب كند و نيابد ، گو مرا دو جايگاه طلب كن : يك جا آن ( 7 ) جا كه كار كند ( 8 ) بر نكوتر علم كه داند ، يا ( 9 ) رها كند بدتر عمل كه مىكند . عبد اللَّه عبّاس گفت : آنان كه مجاهده كنند در طاعت ما ، ما ايشان را هدايت كنيم بر بهشت و ثواب . و گفتند : و الَّذين جاهدوا بالبيّنات على الايمان لنهدينّهم سبلنا الى الجنان . ضحّاك گفت : و الَّذين جاهدوا بالصّبر على المصائب و النّوائب لنهدينّهم سبل الوصول الى المواهب . سهل بن عبد اللَّه گفت : جاهدوا في اقامة السنّة لنهدينّهم سبل الجنّة . حسين بن الفضل گفت : در كلام تقديم و تأخيرى هست ، و تقدير آن كه :

--> ( 1 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش : فضل . ( 2 ) . آج ، لب : هدايت دهيم . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : حسنه . ( 4 ) . آب ، آز : ابا مروان ، كا : يا بن مروان . ( 5 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش : چه اگر ما عمل كردمانى به آنچه دانيم و كار كرديمى . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : تنهاى ما . ( 7 ) . آب ، آز ، مش : يكى آن ، كا : يكى آنجا . ( 8 ) . اساس : كنند ، به قياس با نسخهء آط تصحيح شد . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا ، مش : تا .