مجاهد گفت : آيت در جماعتى اهل كتاب آمد كه ايمان آوردند ، جهودان ايشان را ايذا كردند و برنجانيدند ، ايشان بر آن اذا ( 1 ) صبر كردند . * ( وَيَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ ) * ، و به حسنه سيّئه باز دارند ( 2 ) ، يعنى به توبت معصيت باز دارند . و گفتند : به سخن نيكو سخن لغو ( 3 ) كافران باز دارند . و گفتند : به دليل دفع شبهت كنند . * ( وَإِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْه ) * ، و چون سخن لغو و محال و بى فايده شنوند ، اعراض كنند از آن و عدول ، و در آن خصومت نكنند و منازعت . * ( وَقالُوا لَنا أَعْمالُنا وَلَكُمْ أَعْمالُكُمْ ) * ، و گويند : عمل ما ما را ، و عمل شما شما را . * ( سَلامٌ عَلَيْكُمْ لا نَبْتَغِي الْجاهِلِينَ ) * ، سلام بر شما باد ، يعنى براى طلب سلامت ما را مخاطبه جاهلان ( 4 ) نمىبايد و مثله قوله : وَإِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً ( 5 ) . * ( إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ ) * ، حق تعالى در اين آيت باز نمود كه : هدايتى كه لطف باشد و اسبابى كه مقرّب بود به ايمان و طاعت و آلت باشد در او ، چون قدرت و عقل و تمكين و ازاحت علَّت و نصب ادلَّه ، و مانند اين به رسول - عليه السّلام - تعلَّق ندارد ، چه او بر بعضى از اين چيزها قادر نباشد ، و بعضى آن است كه اگر چه مقدور او بود ، او نداند كه كدام است از اين فعلها كه مكلَّف را لطف باشد و مقرّب . * ( وَلكِنَّ اللَّه يَهْدِي مَنْ يَشاءُ ) * ، گفت : تو اين نوع هدايت نتوانى دادن آن را كه ( 6 ) خواهى ، بل اين نوع هدايت به خداى تعالى تعلَّق دارد . و آن هدايت كه به تو تعلَّق دارد دعوت است ، نحو قوله تعالى : وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ( 7 ) ، اى تدعو . و شايد كه مراد به اين هدايت ( 8 ) بيان باشد ، يعنى تو ره نمايى به ره راست ، يعنى بيان كنى . پس حق تعالى در اين آيت باز نمود كه : هدايت كه به معنى لطف و اقدار باشد به تو تعلَّق ندارد ، و تو نتوانى كردن ، و آن كار من است و به من تعلَّق دارد ، آن را دهم كه من خواهم .

--> ( 1 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، آل ، مش : ايذا . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مش حسنه . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : اين . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : جاهلين . ( 5 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 63 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها تو . ( 7 ) . سورهء شورى ( 42 ) آيهء 52 . ( 8 ) . آط ، آز ، آل : هدى .