او به لشكرگاه ( 1 ) زد ، هزار هزار مرد را بكشت ، و يك پاره از او در دريا ريخت ، و يك پاره به مغرب انداخت . و از آنان كه در آن كوشك عملى ( 2 ) كرده بودند كس نماند الَّا ( 3 ) هلاك شد . * ( وَاسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُه فِي الأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ) * ، آنگه گفت حق تعالى : او ( 4 ) و لشكرش در زمين استكبار كردند و ترفّع و بزرگى نمودند بنا حق . * ( وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَيْنا لا يُرْجَعُونَ ) * ، و گمان بردند كه ايشان با ما نخواهند آمدن . * ( فَأَخَذْناه وَجُنُودَه ) * ، ما او را و لشكر او را بگرفتيم به عذاب . * ( فَنَبَذْناهُمْ فِي الْيَمِّ ) * ، و در دريا انداختيم ايشان را . قتاده گفت : آن دريايى است از وراى مصر ، آن را « آساف » ( 5 ) گويند ، خداى تعالى فرعون را و قوم او را در آن جا غرق كرد . آنگه رسول را گفت بر طريق تذكير و اعتبار : * ( فَانْظُرْ كَيْفَ ) * [ 185 - ر ] * ( كانَ عاقِبَةُ الظَّالِمِينَ ) * ، بنگر يا محمّد كه عاقبت كار آن ظالمان و كافران كجا ( 6 ) رسيد و چگونه بود . * ( وَجَعَلْناهُمْ ) * ، آنگه گفت : ما ايشان را امامانى و پيشوايانى كرديم كه مردمان را با دوزخ خوانند . و اين را دو وجه بود : يكى آن كه معنى « جعل » خذلان و تخليه باشد ، يعنى ايشان را با خود رها كرديم پس از آن كه الطاف بسيار كرديم ، و ايشان منتفع نشدند از پيغامبران فرستادن و كتاب فرستادن و اعذار و انذار كردن و ترغيب ( 7 ) نمودن . آنگه بر طريق عقوبت گفت : ايشان را با خود رها كرديم بر وجه خذلان . و وجهى ديگر آن است كه : « جعل » به معنى حكم و تسميه باشد ، چنان كه گفت : وَجَعَلُوا الْمَلائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبادُ الرَّحْمنِ إِناثاً ( 8 ) . . . ، معنى نه آن است كه ايشان فريشتگان را به دختران خداى كردند ، معنى آن است كه : نام نهادند و حكم كردند از اعتقاد باطل كه كرده‌اند ( 9 ) كه ايشان دخترانند ( 10 ) . * ( وَيَوْمَ الْقِيامَةِ لا يُنْصَرُونَ ) * ،

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : بر لشكرگاه فرعون . ( 2 ) . آج ، لب ، آل : عمل . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : و الَّا ، كا : الا كه . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : فرعون . ( 5 ) . كا : اساق . ( 6 ) . آب ، آز ، مش : به كجا . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها و ترهيب . ( 8 ) . سورهء زخرف ( 43 ) آيهء 19 . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : كه كرده بودند . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : دختران خدا اند .