إِنَّ اللَّه يُمْسِكُ [ 65 - پ ] السَّماواتِ وَالأَرْضَ أَنْ تَزُولا - الآية . حسن گفت : معنى آن است كه ما غافل نه‌ايم از آنچه اين خلق زمين را به كار بايد ( 1 ) از باران كه سبب معاش ايشان باشد . و « غفلت » ( 2 ) سهو باشد ، و هما ذهاب المعنى عن النّفس ، و مرجع معنى او با نفى علم باشد . * ( وَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ ) * ، و ما فرو فرستاديم از آسمان آبى به اندازه ، يعنى آب باران چون از آسمان فرود آورديم به اندازهء حاجت به زمين فرو برديم تا به وقت خود از چشمه و كاريز برون مىآيد ، چه آبهاى زمين جمله از ( 3 ) آسمان است و ما چنان كه آورديم قادريم بر آن كه ببريم تا اين خلقان همه به تشنگى بميرند و زمين ويران ( 4 ) شود . نظيره قوله تعالى : قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً ( 5 ) . * ( فَأَنْشَأْنا ) * ، بيافريديم ، مبتداء بى اصلى و سببى ، * ( لَكُمْ ) * ، براى شما ، * ( بِه ) * ، به آب باران بستانهايى از درختان خرما و انگور ، * ( لَكُمْ فِيها ) * ، شما را در آن بستانها ميوه‌ها بسيار است از هر نوعى و صنفى . و تخصيص خرما و انگور براى آن كرد كه ميوهء اهل حجاز خرما باشد و ميوهء اهل طايف انگور . چيزى گفت با ايشان كه ايشان شناختند . * ( وَمِنْها تَأْكُلُونَ ) * ، و شما از آن ميوه‌ها مىخورى ، چيزى نيست كه شما را در آن شكّى يا شبهتى است . * ( وَشَجَرَةً ) * ( 6 ) ، و انشأنا ايضا شجرة ، و نيز بيافريديم درختى . * ( تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْناءَ ) * ، از كوه طور سيناء برمىآيد ، و آن درخت زيتون است . و قرّاء خلاف كردند در سيناء ، ابو عمرو و اهل حجاز سيناء خواندند به كسر « سين » . و باقى قرّاء به فتح « سين » . و در معنى سيناء خلاف كرده‌اند . مجاهد گفت : معنى او بركت باشد ، يعنى كوهى مبارك و اين روايت عطيّه است از عبد اللَّه عبّاس . قتاده گفت : معنيش حسن باشد يعنى كوهى نكو . ضحّاك گفت : سيناء به لغت نبط حسن باشد . معمر گفت : كوهى باشد كه بر

--> ( 1 ) . آط ، آب ، آز ، مش : مىبايد ، آج ، لب ، آل : مىآيد . ( 2 ) . اساس و ، كه با توجّه به اتّفاق نسخه بدلها و فحواى عبارت زايد به نظر مىرسد . ( 3 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : همه از آب ، آز : هم از آب . كلمهء « آب » با خطى متفاوت بعدا به متن هم افزوده شده است . ( 4 ) . آط ، آب ، آز ، مش : بيران . ( 5 ) . سورهء ملك ( 67 ) آيهء 30 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها يعنى .