الشيخ أبو الفتوح الرازي
75
روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )
مىگفتى : انا عبد اللَّه و اخو رسول اللَّه ، من بندهء خدايم و برادر رسول او تا ردّ باشد برايشان . و نقش نگين اين ساخت : سبحان من فخري بانّي عبده ( 1 ) ، سبحان آن خدايى كه همهء فخر على آن است كه بندهء اوست ، و در كلام اوست : كفى لي فخرا ان اكون لك عبدا ( 2 ) ، و كفى لي عزّا ان تكون لي ربّا ، مرا فخر آن بس كه بندهء توام ، و مرا عزّ آن بس كه تو خداوند منى . در آن كه گفت : انا عبد اللَّه و اخو رسوله لا يقولها بعدي الَّا كذّاب ، جواب دو گروه داد : غال مفرط [ و ناصب مفرّط ، گفت : من بندهء خدايم تا رد باشد بر غاليان مفرط ] ( 3 ) كه افراط كنند و از حدّ خود ببرند او را . و در آن كه گفت : اخو رسوله ، برادر رسولم ، ردّ كرد بر ناصبيان مقصّر كه او را به پايهء خود نگفتند ، گفت : من برادرم و پايهء برادرى از پايهء خلافت برتر باشد براى آن گفت : انا عبد اللَّه ، كه تا او بود جز خداى را بندگى نكرد و روى جز پيش خداى بر زمين ننهاد و بت نپرستيد و شرك نياورد ، ايمان آورد لا عن كفر ، و هر كه جز او بود ايمان از پس كفر آورد ، چنان كه عيسى را پيش از بلوغ به وقت تكليف كمال عقل دادند تا اقرار داد كه : * ( إِنِّي عَبْدُ اللَّه ) * ، و كمال فضل دادند تا بار نبوّت با صغر سنّ تحمّل كرد ، كه : * ( وَجَعَلَنِي نَبِيًّا ) * . و او را دستورى دادند تا تزكيه خود كرد كه : * ( وَجَعَلَنِي مُبارَكاً أَيْنَ ما كُنْتُ ) * ، مرا مبارك كرد هر كجا باشم ، و شرح حال خود داد كه : * ( وَأَوْصانِي بِالصَّلاةِ وَالزَّكاةِ ما دُمْتُ حَيًّا ) * ، مرا به نماز و زكات وصيّت كرد تا زنده باشم ، او را پيش از اوان بلوغ [ نه ] ( 4 ) به حسب عادت بل به خرق عادت كمال عقل داد تا رسول او را دعوت كرد ، و محلّ او قابل دعوت رسول آمد پيش از وقت ( 5 ) به اسلام در آمد و ديگران را به وقت و پس از وقت به زخم تيغ به اسلام در آورد ، و آن كه به قدم اختيار بطوع به اسلام در نيامد به تيغ دمار از سر او بر آورد ، بازش دستورى دادند تا تزكيهء خود بكرد كه ، شعر :
--> ( 1 ) . آج ، لب : بانّ له عبد ، آز : فانّى له عبد ، آب ، آط ، مش : بانّى له عبد . ( 2 ) . آج : عبد . ( 3 ) . اساس افتادگى دارد ، به قياس با نسخهء آط ، و اتّفاق نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 4 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء مش : افزوده شد . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها بلوغ .