يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً ( 1 ) . . . ، آنگه مىگويى كه : . . . وَما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا ( 2 ) ، اين چگونه باشد ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد ( 3 ) ، گفت : بگو اى محمّد كه اگر از روى مثل دريا مداد باشد براى كلام حكمت نزديك ( 4 ) است كه دريا برسد و كلمات ( 5 ) حكمت من بنه رسد ( 6 ) . * ( وَلَوْ جِئْنا بِمِثْلِه مَدَداً ) * ، و گر چه همچندان كه آن دريا باشد آن را مدد و زيادت دهيم . و البحر ، مستقرّ ( 7 ) الماء الواسع ، و اصل كلمت از سعت و فراخى است ، و فلان متبحّر في العلم اذا كان واسع العلم ، و اصله من البحر الَّذي هو الشّقّ ، و منه البحيرة و جمعه أبحر و بحور و بحار . و مداد ، چيزى باشد كه مىآيد بر اتّصال از مددى كه آن را باشد . و * ( كَلِماتُ ) * ، جمع كلمه باشد : يك سخن . و عرب خطبه را و قصيده را ( 8 ) كلمه گويند براى آن كه بمنزلت يك چيز باشد كه جمله‌اى ساخته باشند ، و اين مثلى است كه خداى تعالى زد ؟ مقدورات و معلومات [ خود را على قدر خاطرهم و ادراكهم ، چه مقدورات و معلومات ] » او نهايت ندارد و اگر اين كه يك دريا گفت يا مثل آن به صد هزار دريا باشد ، هم در جنب ما لا يتناهى بس چيزى نباشد ، و لكن على حسب قرائحهم مثل زد حق تعالى . و نصب * ( مَدَداً ) * ، بر تمييز است . و كوفيان خواندند الَّا عاصم : قبل ان ينفد ، باليا ، و باقى قرّاء تنفد بالتّاء لتأنيث الكلمات . و اهل كوفه گفتند : براى آن كه تأنيث نه حقيقى است و فعل مقدّم است ( 10 ) و نظير آيت در معنى قول خداى تعالى ( 11 ) : وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ ( 12 ) - الاية . * ( قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى ) * ، عبد اللَّه عبّاس گفت : آيت در جندب بن زهير العامرىّ ( 13 ) آمد كه او گفت : يا رسول اللَّه ! من عملى مىكنم براى خداى تعالى ، چون

--> ( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 269 . ( 2 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 85 . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها و . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : كه نزديك . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : كلمهء . ( 6 ) . بنه رسد / بنرسد . ( 7 ) . لب : مقرّ . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها يك . ( 9 ) . اساس : افتادگى دارد ، به قياس به نسخه آط و اتّفاق نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : است بر فعل مقدّم . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : قوله تعالى . ( 12 ) . سورهء لقمان ( 31 ) آيهء 27 . ( 13 ) . آب ، آط ، آز : الغامدى ، آج ، لب : العابدى .