* ( وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِله مِنْ دُونِه ) * ، آنگه بر سبيل تهديد گفت : هر كس كه گويد ( 1 ) از فرشتگان كه من خدايم بيرون ( 2 ) خداى . * ( فَذلِكَ ) * ، آن را ، يعنى آن گوينده را كه اين دعوى كند ما جزا و پاداشت او دوزخ دهيم . * ( كَذلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ ) * [ 31 - پ ] ، ما جزاى ظالمان چنين دهيم . * ( أَ وَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * ، نمىبينند اين كافران ، يعنى نمىدانند كه آسمان و زمين بر يكدگر نهاده بودند و درهم آويخته ، ما آن را بشكافتيم ! عبد اللَّه عبّاس گفت : يك چيز بود آسمان و زمين ملتزق گشته ، خداى تعالى فصل كرد ميان ايشان به هوا . كعب الاحبار گفت : خداى تعالى كه آسمان و زمين آفريد بر هم نهاده بود ، بادى بفرستاد تا آن را از هم جدا كرد . مجاهد گفت و ابو صالح و سدّى گفتند : جمله يك طبقه بود ، خداى تعالى بشكافت آن را و هفت طبقه كرد و زمينها همچنين . عكرمه و عطيّه و ابن زيد گفتند : آسمان و زمين رتق بود و بسته ، نه اين باران دادى نه آن نبات رويانيدى ، ما آسمان را به باران بشكافتيم و زمين را به نبات ، نظيره قوله : وَالسَّماءِ ذاتِ الرَّجْعِ ، وَالأَرْضِ ذاتِ الصَّدْعِ ( 3 ) . و رتق بستن باشد ، و فتق گشادن شكافتن ، نقيض يكديگراند ، يقال : الى فلان الرّتق و الفتق ، و آن را كه متصرّف كارى باشد او را راتق ( 4 ) فاتق گويند ، و منه : المرأة الرّتقاء ( 5 ) كه اندام او ملتحم باشد . و براى آن رتق به لفظ واحد گفت و اگر چه آسمانها جمع است كه ، اين لفظ مصدر ( 6 ) است ، و مصدر را واحد و تثنيه و جمع و تذكير و تأنيث يكى باشد ، كقولهم : عدل و زور و فطر و صوم و رضى . * ( وَجَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ ) * ، و ما هر چه حيوانى را كه آفريديم از آب آفريديم ، و « جعل » ، به معنى خلق است ، و مثله قوله : وَاللَّه خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ ( 7 ) - الاية . * ( أَ فَلا يُؤْمِنُونَ ) * ، تصديق نمىكنند و باور نمىدارند ! و ابن كثير تنها خواند : الم ير ( 8 ) ، بى « واو » و باقى قرّاء به « واو » خواندند .

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : گفت . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : بدون . ( 3 ) . سورهء طارق ( 86 ) آيهء 11 و 12 . ( 4 ) . آب ، آز و . ( 5 ) . آط ، آج ، لب : الفتقاء ، آب زنى . ( 6 ) . اساس جمع ، به قياس با نسخهء آط ، و اتّفاق نسخه بدلها زائد مىنمود و حذف شد . ( 7 ) . سورهء نور ( 24 ) آيهء 45 . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها * ( الَّذِينَ كَفَرُوا ) * .