بعضى قصص اوايل است ، و خداى تعالى ( 1 ) اين قصص به نوعى از معجز فرستاد بيرون ( 2 ) از مصلحت و لطف كه در او هست ، براى آن كه ايشان عالم بودند به احوال رسول - عليه السّلام - ( 3 ) و ولايت او در ميان ايشان بود و نشو و تربيت پيش ايشان بود و دانستند كه او هرگز پيش كسى نرفت كه قصّهء اوايل داند و بر كسى نخواند و از ( 4 ) كسى نشنيد و با استادى اختلاف ( 5 ) نكرد در ( 6 ) چيزى ، ننوشت و نوشته‌اى بر نخواند آنگه همچنان كه در كتب ايشان بود از قرآن ، بر ايشان مىخواند تا بدانند كه آنچه او مىگويد ، از وحى مىگويد و الَّا او غيب از كجا داند ! آنچه او بر سبيل اظهار معجز ايراد مىكرد ( 7 ) ، ايشان بر سبيل طعن باز گفتند كه آنچه خداى بر محمّد فرستاد ، نيست الَّا فسانهء پيشينگان . و « اساطير » افاعيل باشد ، من السّطر و هو الكتابة و واحدها ( 8 ) اسطارة و اسطورة ، و اين بناهاى ( 9 ) مبالغت است يعنى آنچه أوايل نوشتند در كتابهاى ايشان . ( 10 ) * ( لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * ، اين « لام » صورت « لام » غرض دارد و به معنى « لام » عاقبت است بدان ( 11 ) وجه كه شرح داديم كه پنداريى ( 12 ) غرض اين كافران آن بوده است تا حمل اوزار خود كنند و بعضى ، اوزار آنان كه اتباع ايشان بودند از آن جدّ و استقصا و مبالغت كه مىكردند در اضلال ايشان و دعوت ايشان به اضلال . و « أوزار » أثقال باشد واحدها وزر . آنگه گناهان را به آن تشبيه كرد ( 13 ) . از آن جا كه آن نيز بر گردن و پشت بار گران باشد و سلاح را از اين جا « أوزار الحرب » گويند ، فى قوله : حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها ( 14 ) . . . ، اى حتّى تضع اهل الحرب السّلاح . و قوله : * ( أَوْزارَهُمْ كامِلَةً ) * ، نصب او بر حال است . و براى آن گفت : كاملة ، كه وزر گناه ايشان و بار آن و و بال ( 15 ) عقوبت آن به تمام و كمال بر ايشان باشد كه ايشان كرده‌اند

--> ( 1 ) . جميع نسخه بدلها : حق تعالى . ( 2 ) . آط ، آج ، لب : برون . ( 3 ) . قم : صلَّى الله عليه و آله كه . ( 4 ) . آج ، لب : و با . ( 5 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : اختلاط . ( 6 ) . جميع نسخه بدلها : و . ( 7 ) . آج ، لب : ايراد كرد . ( 8 ) . جميع نسخه بدلها : واحدتها . ( 9 ) . آب ، آز ، لب : بناى . ( 10 ) . جميع نسخه بدلها : كتابهاشان . ( 11 ) . جميع نسخه بدلها : بر آن . ( 12 ) . قم ، آط ، آب ، آز : پندارى ، آج ، لب : پنداريد . ( 13 ) . آط ، آب ، آج ، آز ، لب : كردند . ( 14 ) . سورهء محمد 47 آيهء 4 . ( 15 ) . جميع نسخه بدلها و .