تشبيها بالقصد ( 1 ) الَّذى هو واسطة الأمور بين الاسراف ( 2 ) و التّقصير ( 3 ) ، همچنين راه راست كه ميانهء دو بى راه ( 4 ) باشد آن را قصد خواندند همانا اصل او از « قصد » بود كه فعل است براى آن كه قصد سالكان به آن باشد . پس قصد به معنى مقصود باشد ، كالرضا ( 5 ) بمعنى المرضيّ . و گفتند معنى آن است : و على اللَّه القصد بكم الى الطَّريق المستقيم ، بر خداست كه شما را به ره حق رساند و ره راست به معنى لطف و بيان و آنچه مقدّمات تكليف باشد از اقدار ( 6 ) و تمكين و إزاحت علَّة و نصب ادلَّه . * ( وَمِنْها جائِرٌ ) * ، و از راهها بعضى هست كه جائر است و از ره حق برگرديده . و « من » تبعيض راست . و قوله : * ( جائِرٌ ) * ، من باب : ليل نائم و نهار صائم باشد براى آن كه راه عدول نكند از استقامت ، رونده عدول كند ( 7 ) . و روا بود كه راه چون كژ باشد آن را جائر خوانند لأنّه يجور ( 8 ) و يميل بصاحبه عن سنن الصّواب فهو إذا جائر بسالكه . بر اين وجه بر ظاهر خود باشد و از ظاهر عدول نبايد كردن ( 9 ) . و سبيل مؤنث است در لغت و اهل حجاز ( 10 ) گفته‌اند : لفظش واحد است و معنى جمع براى آن مؤنّث باشد و مراد « به قصد السّبيل » دين مسلمانى است ، و مراد به « جائر » از او ( 11 ) جهودى و ترسايى و هر چه جز ره حق باشد از ملل كفر . جابر عبد اللَّه انصارى ( 12 ) گفت : مراد به « قصد السّبيل » بيان شرايع است . عبد اللَّه مبارك گفت : مراد سنّت است و به « جائر » مراد هوا ( 13 ) و بدع . بيانه قوله : وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوه ( 14 ) - الآية . و در مصحف عبد اللَّه هست : و منكم جائر ، و اين قوّت آن قول باشد كه كلمت من باب : نهار ( 15 ) صائم باشد . * ( وَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ ) * ،

--> ( 1 ) . قم : مشبها لقصد ، آط : مشبها بالقصد ، آج ، لب : شبها بالقصد . ( 2 ) . آج ، لب : الاشراف . ( 3 ) . اساس : المعصر ، به قياس نسخهء قم ، تصحيح شد . ( 4 ) . آب ، آز : ميانه روى راه . ( 5 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : كالرضى . ( 6 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : اقرار . ( 7 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : نكند . ( 8 ) . اساس : يجير ، به قياس با نسخهء قم ، تصحيح شد . ( 9 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : كرد . ( 10 ) . جميع نسخه‌ها : در لغت اهل حجاز و . ( 11 ) . جميع نسخه‌ها : به جائر او . ( 12 ) . جميع نسخه‌ها : ندارد . ( 13 ) . جميع نسخه‌ها : اهوا . ( 14 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 153 . ( 15 ) . قم ، آط ، آب ، آج ، لب : نهاره .