« زا » خواندند من الإنزال . و روح و كسائى و سهل خواندند : تنزّل الملائكة ، به ضمّ « تا » ( 1 ) و فتح « زا » بر ( 2 ) فعل مجهول و رفع الملائكة باسناد الفعل المجهول إليها . فرو - فرستند فريشتگان را * ( بِالرُّوحِ ) * ، اى بالوحى ( 3 ) . و براى آن وحى را روح خواند كه دلها به آن ( 4 ) زنده شود ، چنان كه تن به روح زنده شود . عطا گفت : به نبوّت ، نظيره : يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِه عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه ( 5 ) . . . ، قتاده گفت : مراد به روح رحمت است . ابو عبيده گفت : بالرّوح ، اى مع الرّوح ، يعنى جبريل و « با » به معنى « مع » است . * ( مِنْ أَمْرِه ) * ، از فرمان او « من » به معنى ابتداى غايت است ، يعنى نزول ايشان از فرمان خداى باشد ، * ( عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه ) * ، بر آن كه خواهد از بندگانش و « من » ( 6 ) به معنى تبيين است . * ( أَنْ أَنْذِرُوا ) * ، كه بترسانى . * ( أَنَّه لا إِله إِلَّا أَنَا ) * ، خلقان را اعلام كنند كه جز من خدايى نيست ، و محلّ « ان » مع الفعل ، نصب است بنزع الخافض ، و التقدير : ينزّل الملائكة بأن انذروا انّه لا إله إلَّا انا ، محلَّه النّصب بوقوع الانذار عليه . « أن » با اسم ( 7 ) و خبر در محلّ نصب است به آن كه مفعول إنذار است . * ( فَاتَّقُونِ ) * ، از من بترسى و از معاصى من اجتناب كنى . * ( خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ ) * ، كه او آفريد آسمان و زمين را به حق . * ( تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ ) * ، او متعالى است از آن كه با او شرك ( 8 ) گويند . حمزه و كسائى اين جا ( 9 ) « تشركون » خواندند به « تا » . * ( خَلَقَ الإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ ) * ، آدمى را بيافريد از آب ، اين كه ( 10 ) از ميان پشت و سينه بيرون آيد كه خداى ( 11 ) از او به عادت فرزند آفريند و هر آب ( 12 ) اندك را به تازى نطفه خوانند ( 13 ) و اشتقاق او من « نطف » إذا قطر باشد . * ( فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ ) * ، اين « اذا » را اذاء مفاجات ( 14 ) خوانند ، كقولهم : فتحت الباب فاذا زيد بالباب ، يعنى بس نبود

--> ( 1 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : يا . ( 2 ) . آج ، لب : ندارد . ( 3 ) . قم به وحى . ( 4 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : به او ( 5 ) . سورهء مومن 40 آيهء 15 . ( 6 ) . لب : ندارد . ( 7 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : باسم . ( 8 ) . جميع نسخه بدلها : شريك . ( 9 ) . قم : اين جا نيز ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : نيز اين جا . ( 10 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آب : آبى كه ، آج ، لب : آبى كه . ( 11 ) . قم تعالى . ( 12 ) . جميع نسخه بدلها : نيز آب . ( 13 ) . جميع نسخه بدلها : خواندند . ( 14 ) . قم : اين را « اذا » مفاجا .