الشيخ أبو الفتوح الرازي
6
روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )
خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( أَتى أَمْرُ اللَّه فَلا تَسْتَعْجِلُوه ) * ، فرمان خداى آمد ، يعنى ( 1 ) آن كه آيد ( 2 ) و خواهد آمدن ( 3 ) . و اگر چه لفظ ماضى است ، مراد استقبال است و لكن ( 4 ) براى آن كه لا محال خواهد بودن ( 5 ) و زود خواهد بودن . حق تعالى گفت : فكأن قد ( 6 ) ، پندار ( 7 ) كه حاصل آمد ، چنان كه احوال قيامت بيشترين ( 8 ) بر لفظ ماضى گفت ، من قوله : وَنادى أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابَ النَّارِ ( 9 ) . . . ، وَنادى أَصْحابُ الأَعْرافِ رِجالًا ( 10 ) . . . و غير ذلك من الآيات . راوى خبر گويد كه : چون اين آيت آمد ، رسول - عليه السّلام - از جاى بجست مذعور و ترسيده و مردم سر سوى آسمان كردند و گمان چنان بردند كه قيامت همان ساعت ( 11 ) خواهد بودن تا جبريل گفت : * ( فَلا تَسْتَعْجِلُوه ) * ، تعجيل مكنى ( 12 ) آن را ، مردم ساكن شدند ، آنگه رسول - عليه السّلام - گفت : بعثت أنا و السّاعة كهاتين و أشار باصبعيه ، گفت : مرا و قيامت را ( 13 ) به يك جا فرستادند چنان كه اين دو انگشت ( 14 ) به يك جا اند . عبد اللَّه عبّاس گفت : از اشراط و اعلام قيامت ( 15 ) يكى بعثت رسول است تا در خبر است كه : چون جبريل از آسمان به زمين مىآمد به وحى بر رسول ما ( 16 ) ، فريشتگان آسمانها گفتند : اللَّه اكبر قد قامت السّاعة ، قيامت برخاست ، يعنى نزديك شد . بعضى دگر از مفسران گفتند مراد به فرمان خداى عذاب به تيغ ( 17 ) است ، و اين جواب نضر بن الحارث بود [ 101 - ر ] چون گفت : اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ ( 18 ) - الآيه . چون استعجال عذاب كرد خداى تعالى اين آيت فرستاد :
--> ( 1 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : و معنى . ( 2 ) . آط ، آز : آمد . ( 3 ) . آط ، آج ، لب : آمد . ( 4 ) . آج ، لب : ليكن . ( 5 ) . آج ، لب : براى آن كه خواهد بود ، آب ، آز : لا محاله خواهد بود . ( 6 ) . آز ، آج ، لب حصل ، آط ، آب در حاشيه افزودهاند : حصل . ( 7 ) . قم : پندارى . ( 8 ) . قم ، آط ، آب ، آج ، لب : بيشتر . ( 9 ) . سورهء اعراف 7 آيهء 44 . ( 10 ) . سورهء اعراف 7 آيهء 48 . ( 11 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : همان ساعت قيامت . ( 12 ) . آب ، آز ، آج ، لب : مكنيد . ( 13 ) . قم ، آب ، آز : ندارد . ( 14 ) . آز من . ( 15 ) . قم ، آب ، آز : ساعت . ( 16 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : برسول ما ، قم : بر رسول ما - عليه السّلام - ( 17 ) . آط ، آز ، آج ، لب : عذاب تيغ . ( 18 ) . سورهء انفال 8 آيهء 32 .