الشيخ أبو الفتوح الرازي
تعريف الكتاب 9
روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )
پس از نسخه هاى شمارهء 134 ( مورخ 556 ه ) و 136 ( مورخ 557 ه ) محفوظ در كتابخانهء آستان قدس رضوى كهنترين ومضبوطترين نسخه هاى شناخته شدهء تفسير روض الجنان است كه تا كنون به طور جدى چاپى معرفى نشده ( 1 ) و مى برازد كه در اين مقدمه قدرى بشرحتر از آن سخن در پيونديم . نسخهء مزبور ، بخشى از تفسير رازى است كه دقيقا از ابتداى سورهء يوسف ( 12 ) آغاز مىشود و به آيهء 59 سورهء كهف ( 18 ) پايان مى پذيرد وچنان كه گفتيم بر اساس جلد بندى چاپ حاضر مجلدات يازده ودوازده را در بر مى گيرد . خط نسخه ء نسخ خام ، و هر صفحه داراى 24 سطر است . روى برگ آغاز نسخه اين عبارت با همان قلم كاتب اصلى به چشم مى خورد : " الحادى عشر من كتاب روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن ، جمعه الشيخ الامام المفيد السعيد جمال الدين شيخ الاسلام الحسين بن على بن محمد ابو الفتوح الخزاعى ، تغمده الله برحمته وحشره مع مواليه " . كه هم نام كتاب را به وجهى كه در نسخه هاى كهن آمده و ما هم همان را اختيار كرده ايم - در بر دارد وهم القاب ونعوتى را به شيخ نسبت داده كه از احترام وشخصيت علمى ومذهبى مؤلف در چشم همروزگاران او حكايت مىكند . مجلد يازدهم 84 برگ است و با اين خطبه پايان مى يابد : " تمت المجلدة الحادية عشر ، ويتلوه في الثانية عشر سورة النحل . ووقع الفراغ منه في العاشر من صفر سنة ثلاث وثلاثين و خمس مائة . والله المستعان على اتمامه وهو المتفضل باحسانه . وفرغ منه في يوم الخامس الثانى من صفر سنة تسع وسبعين و خمس مائة . وهذا خط احقر عباد الله الحسين بن محمد بن الحسن بن ابراهيم بن محمد بن مكا ( 2 ) العمار ، ( 3 ) حامدا لله وشاكرا لنعمه ومصليا على نبيه محمد وآله " . كه به نظر مى رسد اين مجلد كه استنساخ آن در روز پنجشنبه دوم صفر صال 579 پايان يافته از روى نسخه اى نوشته شده كه كتابت آن ، روز دهم ماه صفر سال 533 هجرى تمام شده بوده است . تاريخ 533 كه خواننده در كليشهء پايان نسخه اساس ، پس از همين مقدمهء نيز مىتواند بوضوح مشاهد كند ، نكته هايى را در سر گذشت تفسير حاضر روشن مىكند :
--> ( 1 ) پيش از اين ما در جايى به اين نسخه اشاره اى كرده ايم ، رك : محمد جعفر يا حقى ، " دستنويسى نفيس از تفسير ابو الفتوح رازى " ، مشكوة ، نشريهء آستان قدس رضوى ، شمارهء سوم ، تابستان 1362 ص 162 . ( 2 ) كذا در متن اصلى بدون نقطه ( ؟ ) . ( 3 ) العيار هم مىتواند خوانده شود .