عِبْرَةٌ لأُولِي الأَلْبابِ ( 1 ) . . . ، و گفتند : براى كرم يوسف كه با برادران كرد ، في قوله : لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ ( 2 ) . . . ، حديث و قصّهء او را « أحسن القصص » خواند . و گفتند : براى آنش نيكوترين قصّه‌ها خواند كه در او ذكر أنبياست و ذكر صالحان و فريشتگان [ 2 - پ ] و شياطين و إنس و جنّ و أنعام و طيور و سير ملوك و آداب مماليك و طريقت تجّار و ذكر عقلا و جهّال و اختلاف احوال و مكر زنان و حيل ( 3 ) ايشان ، و نيز در او ذكر توحيد و فقه و علم سير و تعبير خواب و آداب سياست و حسن معاشرت و تدبير معاش . پس براى آن كه جامع است اين خصال را ، كه در او منافع دين و دنياست ، آن را احسن القصص خواند . * ( بِما أَوْحَيْنا إِلَيْكَ هذَا الْقُرْآنَ ) * ، « با » متعلَّق است به « نقصّ » ( 4 ) ، و « ما » مصدريّه است ، أي بوحينا ، به وحى كردن ما و القاى ما بر تو اين قرآن را . * ( وَإِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِه لَمِنَ الْغافِلِينَ ) * ، و بدرستى كه ( 5 ) پيش از اين تو از اين قصّه و اخبار غافل بوده‌اى ( 6 ) و بى علم . و « غفلت » ، سهو ( 7 ) باشد ، و او عبارت بود از نفى علم ، و اگر معنى بودى ضدّ علم بودى . * ( إِذْ قالَ يُوسُفُ ) * ، عامل در ظرف فعلى ( 8 ) مقدّر است ، و التّقدير : اذكر يا محمّد ، ياد كن اى محمّد ، چون گفت يوسف . و « يوسف » نامى است أعجمى و براى آن لا ينصرف است كه هم أعجمى است و هم علم ، و هما السّببان المانعان من الصّرف . و از بعضى علما پرسيدند كه : يوسف چه باشد ؟ گفت : « أسف » ( 9 ) ، حزن باشد و « أسيف » بنده باشد ، و هر دو در يوسف حاصل بود ، يعنى اشتقاق مىكنم آن را ، إمّا از أسف ، و إمّا أسيف ، و قول اوّل درستتر است . أبو هريره روايت كرد ( 10 ) كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله ( 11 ) - گفت : الكريم بن الكريم بن الكريم بن الكريم يوسف بن يعقوب بن اسحاق بن ابراهيم - عليه السّلام . و يوسف به كسر السّين ، لغة فيه ، و بر اين

--> ( 1 ) . سورة يوسف ( 12 ) آية 111 . ( 2 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيه 92 . ( 3 ) . آو ، بم ، آج ، آز : حيلت . ( 4 ) . آو ، بم ، آج ، آب : ندارد . ( 5 ) . قم : و اگر ، آو ، بم ، آج ، آز : و اگر چه . ( 6 ) . قم ، آو ، بم ، آز ، بودى . ( 7 ) . آو ، بم ، آج : و سهو . ( 8 ) . آو ، بم ، آج ، آز : فعل . ( 9 ) . آز : ندارد . ( 10 ) . قم ، آو ، بم ، آج ، آز : كند . ( 11 ) . قم ، آو ، آج ، آز : عليه السّلام .