لغت ممكن بود كه به تازى نزديكتر بود . آنگه سبب منع صرف ، علميّت باشد و وزن فعل ( 1 ) ، كه اين لفظ بر وزن يفعل باشد ( 2 ) . ياد كن چون گفت يوسف پدرش را - يعقوب : * ( يا أَبَتِ ) * ، اى پدر من ! ابن عامر و ابو جعفر خواندند اين جا و در همهء قرآن : يا أبت ، به فتح التّا ( 3 ) ، و دگر قرّاء به كسر « تا » خواندند اين جا و در همهء قرآن : و ابن كثير بر « ها » وقف كرد ، « يا أبه » . امّا اين « تا » ، بيشتر نحويان گفتند : بدل است از « يا » ى اضافت الى نفس المتكلَّم ، و بعضى گفتند : به منزلهء ( 4 ) « ها » ى طلحه و حمزه است ، و بعضى دگر گفتند : عوض ( 5 ) است از « واو » ساقط براى آن كه اصل « آب » ابو بوده است به دلالت قولك أبوان في التّثنية و لذلك ( 6 ) لزمت الإسم حتّى صارت كانّها من نفس الكلمة ( 7 ) لأنّها عوض ( 8 ) حرف أصل . امّا از آنان كه ( 9 ) به كسر « تا » خواندند ، گفتند ، « تا » دليل باشد بر آن كه بدل است از اضافت . و بعضى دگر گفتند : چون مستعمل شد و بسيار شد استعمال او ، صار كنفس الكلمة حذف منها « ياء » الإضافة ( 10 ) و بقى الكسر ( 11 ) ليدلّ ( 12 ) على حذف ياء الإضافة . و آنان كه مفتوح خواندند ، گفتند : اصل كلمه « يا ابتا » ( 13 ) بوده است چنان كه شاعر گفت ( 14 ) : يا أبتا علَّك ( 15 ) أو عساكا و اين الف بدل « يا » ى اضافت است چون « الف » بيفگندند فتحهء « تا » را دليل حذف « الف » كردند ، اى پدر من : * ( إِنِّي رَأَيْتُ ) * ، من ديدم ، من الرّؤيا . يقال : رأيت ، على ثلاثة معان : من رؤية العين ، و رأى القلب و رؤيا المنام ، اين از رؤياى ( 16 ) خواب

--> ( 1 ) . آو ، بم ، آج : سبب منع صرف و وزن فعل باشد ، آز : سبب منع صرف وزن فعل باشد . ( 2 ) . قم : و وزن فعل اين لفظ ، يفعل باشد . ( 3 ) . آو ، بم ، آج ، آز : به فتح تا . ( 4 ) . قم ، آو ، بم ، آج ، آز : به منزلت . ( 5 ) . قم : عوضى . ( 6 ) . قم : كذلك . ( 7 ) . قم : من ينسى الظلمة . ( 8 ) . قم ، آو ، آج ، بم ، آز عن . ( 9 ) . آو ، بم ، آج ، آز : آن كه . ( 10 ) . آو ، بم ، آج ، آز : منها بالاضافة . ( 11 ) . آج : الكسرة . ( 12 ) . آو ، بم ، آج ، آز : لتدلّ . ( 13 ) . بم : يا ابتاه . ( 14 ) . آج شعر . ( 15 ) . بم : عليك . ( 16 ) . قم : اين رؤيا .