ملك خود بيزار شدى ، به ملك من در آمدى لا جرم فردا مالك را با ملك و ملك [ من ] ( 1 ) كار نبود و بر مملوكان راه نبود كه : . . . ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ ( 2 ) . قوله : * ( أَنْفُسَهُمْ ) * ، تنها و جانهاى ايشان . نفس مؤمن با مدينه‌اى ماند يا شهرستانى است ( 3 ) و جوارح او سواد و رستاق ( 4 ) آن است ، و عروقش مجارى مياه و جويهاى آن است ، و حواسّى ( 5 ) كه بر روى اوست ( 6 ) ، بروج آن است و آن شهرستانى است خوش و آبادان ، نزه و جامع . قال اللَّه تعالى : وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُه بِإِذْنِ رَبِّه ( 7 ) . آنگه اين مدينه را چهار حدّ است : يكى ، با آدم ( 8 ) ابو البشر است : خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ ( 9 ) . . . ، و يكى با ابراهيم : مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ ( 10 ) ، يكى با محمد مصطفى : لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ ( 11 ) . . . ، يكى با پدرت : ادْعُوهُمْ لآبائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّه ( 12 ) . و اين مدينه را چهار در است : يكى ، بر توحيد و شهادت گشاده ، و ديگر به راه صدق ( 13 ) و زهادت نهاده ، و يكى با اخلاص و طاعت ، و يكى با جمعه و جماعت . اى عجب اگر مدينهء خربهء تو را چهار در مىبايد ( 14 ) ، علم رسول را يكى ( 15 ) نبايد ؟ نيز مالت را چهار حدّ است : يكى با زكات ، يكى ( 16 ) با صدقات ، يكى ( 17 ) با نفقات ، چهارم با صلات . بعضى اهل علم گفتند : اشترى ، به معنى اختار ( 18 ) است ، چنان كه گفت : أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى ( 19 ) . . . ، اى اختاروا الضلالة على الهدى ، گفت : نفس مؤمن اختيار كردم كه او مرا اختيار كرد ، و او را [ 116 - ر ] خواستم كه

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 2 ) . سورة توبه ( 9 ) آيهء 91 . ( 3 ) . آو ، آج ، بم ، لب : با شهرستانى و . ( 4 ) . آج ، لب : روستاق . ( 5 ) . آج ، مل ، مج ، لب : حواشى . ( 6 ) . آو ، بم : به روى است ، آج ، لب : بر او بست . ( 7 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 58 . ( 8 ) . آو ، آج ، بم ، لب كه . ( 9 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 1 . ( 10 ) . سورهء حج ( 22 ) آيهء 78 . ( 11 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 128 . ( 12 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 5 . ( 13 ) . آو ، آج ، بم ، لب : مصدّق ، مل ، مج : راه به صدق . ( 14 ) . همهء نسخه بدلها مدينه . ( 15 ) . همهء نسخه بدلها : يك در . ( 17 - 16 ) . همهء نسخه بدلها : ديگر . ( 18 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : اختيار . ( 19 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 16 و 175 .