[ در ] ( 1 ) موجى * ( فِي مَوْجٍ ) * ، اراد فى امواج ، لفظ واحد گفت و مراد جمع ، براى آن كه جنس خواست ، نبينى كه تشبيه كرد آن را به جبال - به كوهها ، بر جمع و بايد تا مشبّه با مشبّه [ به ] ( 2 ) ماند . و موج ، آبى عظيم متراكم باشد ، و بيشتر عند باد سخت بود . حق تعالى وصف و شدّت آن حال كرد و رفتن كشتى در آن امواج ، هر موجى چند كوهى . * ( وَنادى نُوحٌ ابْنَه ) * ، و ندا كرد نوح پسرش را ، و آواز داد او را ، * ( وَكانَ فِي مَعْزِلٍ ) * ، و گفتند ( 3 ) : نام اين پسر كنعان بود ، و گفتند : يام بود و دور بود از او و با او در كشتى نبود ( 4 ) . يا بنىّ ، اى پسرك من ! تصغير ابن باشد . عاصم خواند : يا بنىّ : به فتح « يا » و باقى قرّاء خواندند : به كسر « يا » . ابو على گفت : در بنىّ سه « يا » هست ( 5 ) : « يا » ى اصلى ( 6 ) لام الفعل است ، « يا » ى منقلبه از « واو » كه لام الفعل است ، و « يا » ى تصغير و « يا » ى اضافت و اختيار كسر است ، براى آن كه چون « يا » ى اضافت بيفگند كسره رها كند تا دليل « يا » باشد ، چنان كه : يا عباد ( 7 ) ، و فهو المهتد ( 8 ) ، چنان كه چون « الف » بيفگندند ، فتحه رها كردند تا دليل حذف « الف » باشد ، في نحو قول الشّاعر : فلست بمدرك ما فات عنّي بلهف و لا بليت و لا لو انّي اراد : يا لهفا ، و قال : يا لهف نفسى كان جدّة خالد - البيت . گفت : اى پسرك من ! با ما در اين كشتى نشين و با كافران مباش . * ( قالَ سَآوِي إِلى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْماءِ ) * ، گفت : من با كوهى گريزم تا مرا از آب نگاهدارد . و عصمت [ ، حفظ باشد و منع ، معصوم و محفوظ از مكروه ، و در دين ، عصمت ] ( 9 ) لطفى ( 10 ) باشد كه مكلَّف عند آن امتناع كند از معاصى ، و معصوم ممنوع

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آج ، افزوده شد . ( 3 ) . اساس : گفت ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 4 ) . اساس : بود ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 5 ) . اساس : گفتست ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها كه . ( 7 ) . آج ، لب ، آز : عبادى . ( 8 ) . اساس : و فهو المهتدى ، به قياس با نسخهء مل ، تصحيح شد ، آو ، آج ، بم ، لب ، آز : و هذا المهتد . ( 9 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 10 ) . اساس : لفظى ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .