زوجا خفّ ، و زوجا نعل ، و زوجا قيد . و زن را نيز زوج گويند ، براى آن كه جمع زوجه زوجات باشد ، و قال [ اللَّه تعالى : عَسى رَبُّه إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَه أَزْواجاً ( 1 ) ، و هى جمع زوج ، و قال اللَّه ] ( 2 ) تعالى : أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ ( 3 ) ، و قال : وَخَلَقَ مِنْها زَوْجَها ( 4 ) ، و نيز ماده را زوجه گويند ، و بصريان برآنند كه : « ها » نبايد ، و الزّوج ، الصّنف ( 5 ) ايضا قال اللَّه تعالى : سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الأَزْواجَ كُلَّها ( 6 ) ، و قال الاعشى : و كلّ زوج من الدّيباج يلبسه ابو قدامة محبوّ بذاك معا و حفص خواند : * ( مِنْ كُلٍّ ) * ، به تنوين ، اى من كلّ حيوان و من كلّ ( 7 ) جنس . * ( زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ ) * ، مفعول « احمل » باشد ، و اثنين تأكيد او . و بر اين قراءت ، « يا » [ فى قوله : * ( زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ ) * ] ( 8 ) علامت نصب بود ، و بر قراءت عامهء قرّاء علامت جرّ ، [ اعنى في زوجين ، و امّا اثنين نصب بود بر مفعول به ] ( 9 ) . * ( وَأَهْلَكَ ) * ، عطف است على قوله : * ( زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ ) * ، اى و احمل اهلك ايضا ، و نيز اهل خود را يعنى اهل دين خود را [ 178 - ر ] برگير و متّصلانى كه هستند . * ( إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْه الْقَوْلُ ) * ، استثنا كرد بعضى را از او ( 10 ) ، اگر چه به ظاهر اهل بودند ، به معنى نااهل بودند و آن زن او بود واعله و پسرش بود كنعان . * ( وَمَنْ آمَنَ ) * ، محلّ « من » هم نصب است عطفا على ما تقدّم ، يعنى و احمل ايضا * ( مَنْ آمَنَ ) * ، و هر كس را كه ايمان آورده است برگير . آنگه حق تعالى گفت : * ( وَما آمَنَ مَعَه إِلَّا قَلِيلٌ ) * ، و با او جز اندكى ايمان نياورده بودند . و در عددشان خلاف كردند ، قتاده و حكم و ابن جريج و محمّد بن كعب القرظىّ گفتند : در سفينه الَّا نوح نبود و زنى مؤمنه كه داشت و سه پسر : و آن سام و حام و يافث بودند ، و سه زن از آن اين پسران ، اين جمله هشت كس بودند . و اعمش

--> ( 8 - 1 ) . سورهء تحريم ( 66 ) آيهء 5 . ( 9 - 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 3 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 37 . ( 4 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 1 . ( 5 ) . اساس : الضعف ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 6 ) . سورهء يس ( 36 ) آيهء 36 . ( 7 ) . اساس : كان به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها كه .