خلاف ( 1 ) كردند كه مراد چيست ، بعضى گفتند : يعنى مصر ، و اين [ پس ] ( 2 ) از هلاك فرعون بود كه حق تعالى فرعون را هلاك كرد و مصر به بنى اسرايل داد به ميراث ، و گفتند : زمين اردن و فلسطين بود ، و آن زمين مقدّسه ( 3 ) است كه خداى تعالى به ابراهيم داد و فرزندانش . ضحّاك گفت : زمين مصر و زمين شام است . * ( مُبَوَّأَ صِدْقٍ ) * ، اى منزل صدق ، يعنى پايه‌اى و منزلتى كه آن را بدل نبود ، چون [ سخن ] ( 4 ) راست كه آن را تغيير و تبديل نبود ، و گفتند : مراد آن است كه ، پايه تفضيل و تعظيم چنان كه سخن ( 5 ) راست معظم باشد ، و گفتند : پايه‌اى بسزا و تحقيق ، نه بگزاف ، و نه به ناواجب . * ( وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ ) * ، و ايشان را روزى كرديم از خوشيها ( 6 ) . در « طيّبات » ، دو قول گفتند ، يكى : ملاذّ و مشتهيات ، و يكى : حلالهاى پاكيزه . * ( فَمَا اخْتَلَفُوا ) * ، خلاف نكردند اين جهودان كه فرزند زادگان يعقوب بودند ، * ( حَتَّى جاءَهُمُ الْعِلْمُ ) * ، يعنى البيان و الادلَّة ، تا علم به ايشان آمد ، و آن ادلَّه و حجج است كه دليل صحّت نبوّت رسول - عليه السّلام - مىكند . و گفتند : مراد به « علم » ، معلوم است ، چنان كه مخلوق را خلق گويند ، و هذا الدّرهم ضرب الامير ، اى مضروبه ، قال اللَّه تعالى : هذا خَلْقُ اللَّه . . . ( 7 ) ، اى مخلوقه ، و اين معلوم ، محمّد است - صلَّى اللَّه عليه و آله - يعنى تا آنگه كه محمّد - صلَّى اللَّه عليه و آله - به پيغامبرى بيرون آمد ، براى آن كه ايشان پيش خروج [ او ] ( 8 ) ، او را شناختند و نبوّت او دانستند از توريت و انجيل . و در معنى * ( فَمَا اخْتَلَفُوا ) * دو قول گفتند : حسن گفت : بر كفر بودند يك قول ( 9 ) ، و خلاف نكردند تا آنگه كه رسول - عليه السّلام - بيامد و ( 10 ) قرآن و ادلَّه و معجزات بياورد ، آنگه مختلف شدند ، بعضى ايمان آوردند و بعضى بر كفر و جحود مقام كردند . و بعضى دگر گفتند : پيش از خروج رسول - عليه السّلام - متّفق بودند بر آن كه پيغامبرى بيايد از عرب ، من صفته كذى و كذى ( 11 ) ، همچنان كه رسول بود - عليه السّلام - و مبعث

--> ( 1 ) . مل : در او خلاف . ( 8 - 2 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 3 ) . مج : مقدّس . ( 4 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد ، مج : سحر . ( 5 ) . مج : سحر . ( 6 ) . آج ، آز : خورشها . ( 7 ) . سورهء لقمان ( 31 ) آيهء 11 . ( 9 ) . مل : يكى قول . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها كتاب . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : كيت و كيت .