امير المؤمنين على گفت - عليه السّلام : « حسنى » ، بهشت است و « زيادة » ، غرفه‌اى است از يك دانه مرواريد ، آن را چهار در است . مجاهد گفت : حسنى ، آن است كه حسنه ( 1 ) به حسنتى ، و « زيادة » ، مغفرت و رضوان است . ابن زيد گفت : « حسنى » ، بهشت است و « زيادة » آنچه ايشان را داد در دنيا از نعمت و انواع خيرات كه ايشان را بر آن حساب نخواهد . بعضى دگر گفتند : « زيادة » ، [ آن ] ( 2 ) است كه ، چون در بهشت قرار گيرند ابرى بر آيد بر ايشان ، هر چه مشتهاى ( 3 ) ايشان بود برايشان ببارد ، امّا قول آنان كه گفتند : مراد به « زيادة » ، ديدار خداى است ، باطل است براى ادلَّه عقل و سمع كه برخاسته است ( 4 ) براى آن كه اين معنى بر خداى تعالى روا نيست . امّا در آيت چند دليل است بر آن كه نشايد كه مراد رؤيت باشد . يكى آن كه : حق تعالى اين « حسنى » و « زيادة » را به جزاى ايمان و عمل كرد ، گفت آنان را كه احسان كنند : حسنى باشد و زيادة . و بنزديك آنان كه اين معنى بر خداى روا دارند ، جزا بر عمل نبود . پس تفسير آيت دادن بر وجهى كه اصلى ( 5 ) از اصول ايشان نقض كنند ، وجهى ندارد ، پس ( 6 ) واجب بود رجوع كردن از يكى از آن دو . دگر آن كه : « زيادة » ، بر چيزى هم از جنس آن چيز باشد ، چنان كه يكى از ما چيزى خرد چون استزاده كند و زياده خواهد ، گويد : « زدني » ، زيادتى بده هم از آن جنس دهد ، براى آن كه مفهوم از او ( 7 ) اين باشد . وجه سه ديگر آن كه : « زيادة » ، بر چيز كم از آن چيز باشد كه اصل بود ، نبينى كه آن كس كه از عطَّار پاره‌اى آب گل ( 8 ) خرد نكو نباشد كه او را گويد : مرا به زيادت

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : حسنتى . ( 2 ) . اساس : ندارد : به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 3 ) . مل : مشتهيّات . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : برخاست ، مل : برخاست . ( 5 ) . اساس : كاصلى / كه اصلى . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : چه . ( 7 ) . آو ، بم : ازدياد . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : گلاب .