افعل تفصيل از نفاست ، به شما آمد پيغامبرى از محتشمترين و نفيسترين شما . قتاده گفت : او را از شريفترين ايشان كرد تا حسد نبرند بر او به نبوّت . يمان گفت : عالى نسبتر ، * ( عَزِيزٌ عَلَيْه ) * ( 1 ) ، سخت است بر او ، چنان كه گويند : عزيز على ، اى شقّ علىّ . * ( ما عَنِتُّمْ ) * ، « ما » مصدرى است ، اى عنتكم ( 2 ) اى كفركم و ضلالكم ، سخت مىآيد بر او كفر و ضلال شما . ضحاك و كلبى گفتند : اثم و بزه و گناه شما . قتيبى گفت : رنج شما و زيان شما . عبد اللَّه عبّاس گفت : ضلال شما . ابن الانبارىّ گفت : هلاك شما . * ( حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ ) * ، حريص است بر شما ، يعنى بر ايمان و صلاح شما . قتاده گفت : حريص است بر ضلال شما تا ايمان آريد . فراء گفت ( 3 ) : بخيل است به شما كه در دوزخ شوى * ( بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ ) * ، به مؤمنان مهربان و بخشاينده است . حسين بن الفضل گفت : هيچ پيغامبر را خداى تعالى به دو نام خود بر نخواند الَّا رسول ما را كه او را گفت : * ( رَؤُفٌ رَحِيمٌ ) * در اين آيت ، و خود را گفت : . . . إِنَّ اللَّه بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ ( 4 ) . يحيى بن جعده گفت : عمر هر كس كه او آيتى آوردى از قرآن ثبت نكردى تا دو گواه گواهى ندادى ( 5 ) مگر اين آيت كه اين دو آيت مردى بياورد . چون بياورد بنوشت و گفت : گواه نخواهم ، كان و اللَّه كذلك ، به خداى كه رسول خداى چنين بود . و گفتند : اين آخر آيتى است كه از قرآن آمد و اين سورت آخر سورتى است كه تمام فرود آمد از قرآن . قتاده گفت : آخر القرآن عهدا بالسّماء ( 6 ) الايتان في خاتمة براءة . و در خبر است كه : صلاح صالح مردى در خواب ديد رسول را - عليه السّلام - كه نشسته بود ، و جماعتى صحابه با او نشستند ( 7 ) . مردى از جملهء آشنايان در آمد و خواست تا بنشيند . رسول -

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : عزّ . ( 2 ) . اساس : عنتم ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها يعنى . ( 4 ) . سورهء حج ( 22 ) آيهء 65 . ( 5 ) . مل ، مج : ندادندى . ( 6 ) . اساس : با بم ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 7 ) . آو : نشسته بودند ، آج ، مل ، لب : نشسته بود ، مج : نشسته .