بر او مشتمل شود از بچّه ؟ * ( أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ ) * يا شما حاضر بودى چون خداى تعالى شما را اندرز كرد به اين جمله بر سبيل ردّ بر ايشان و تخطئه و تجهيل ايشان بگفت . آنگه گفت : كيست ظالمتر و ستمكارتر از آن كسى كه ( 1 ) مردمان را گمراه كند بى علم ؟ آنگه : خداى تعالى لطف نكند با چنين كافران بر كفر مصرّ ، و نيز راه ننمايد ايشان را به بهشت و ثواب براى آن كه ايشان مستحقّ عقاب ( 2 ) دايم باشند . قوله : * ( قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ ) * - الاية ، آنگه رسول - عليه السّلام - را گفت : بگو اين كافران را ( 3 ) كه من نمىيابم در اين قرآن كه بر من وحى كرده‌اند و فرود آورده هيچ طعامى حرام بر كسى كه خورد الَّا كه مردارى باشد ، يعنى خداى تعالى در شرع من چيزى حرام نكرد از جملهء طعام بر خورنده الَّا مردار و براى آن مردار گفت اين جا و در سورهء المائده منخنقة و موقوذة و متردّية و نطيحة گفت كه آن هر چهار داخل باشند در تحت اين دو جمله مردار باشد ، جز كه طريق كشتن و تلف ( 4 ) آن مختلف ( 5 ) مىشود . * ( أَوْ دَماً مَسْفُوحاً ) * يا خونى ريخته باشد يا گوشت خوك باشد كه آن پليد است . اين سه گانه بر آن ( 6 ) تخصيص كرد كه تحريم اين مؤكّدتر است ، و بعضى دگر گفتند : اين چيزها به نصّ قران حرام است ( 7 ) و آنچه جز اين است به وحى كه نه قرآن است . بعضى دگر گفتند : سورت مكّى است ، در مكّه حرام هم اين ( 8 ) بود باقى محرّمات را بيان به مدينه فرود آمد . و « ميته » عبارت باشد از تنى كه در او حيات نباشد برود از او بى آن كه او را بكشند به ذبح يا به نحر تذكيتى شرعى . و مسفوح مصبوب ( 9 ) باشد ريخته ، و براى آن قيد زد به مسفوح كه

--> ( 1 ) . از آن كه . ( 2 ) . مج ، وز ، مل ، لت : عذاب . ( 3 ) . مج ، وز : اينان را . ( 4 ) . آج ، لب كردن . ( 5 ) . آج ، لب : مختلفه . ( 6 ) . مج ، وز ، لت : براى آن . ( 7 ) . مل : حرامند . ( 8 ) . آج ، لب : همين آن : هم حرام اين . ( 9 ) . آج ، لب : منصوب .