* ( يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه ) * ، در محلّ جرّ است براى آن كه صفت قوم است ، و التّقدير : مجاهدين فى سبيل اللَّه غير خائفين ملامة لائم و « لائم » ، بر نكره براى ابهام گفت ، يعنى هر ملامت گو كه باشد . * ( ذلِكَ فَضْلُ اللَّه يُؤْتِيه مَنْ يَشاءُ ) * ، اين فضل و نعمت خداى است تا به آن كس دهد خداى تعالى كه خواهد يعنى آن كه به اين پايه و منزلت برسد نرسد جز به توفيق و الطاف او و او به آن متفضّل است آن بر او از خداى تعالى فضلى باشد و آن فضل به آن كس كند كه ( 1 ) خواهد و به آن خواهد كه كند كه اهليّت و صلاحيت آن دارد چه حكمت اين واجب كند . * ( وَاللَّه واسِعٌ عَلِيمٌ ) * ، خداى تعالى فراخ عطاست ، بخل نكند به عطا و لكن عليم است و دانا جز بر وفق حكمت و صلاح نفرمايد كردن . * ( إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّه وَرَسُولُه ) * ، الاية . خلاف كردند در سبب نزول آيه و آن كه در حقّ كه ( 2 ) آمد ، بعضى گفتند در عبادة صامت ( 3 ) و عبد اللَّه بن ابىّ سلول ( 4 ) آمد چنان كه اشاره كرده شد در آيت مقدّم و بعضى گفتند در عامّة مؤمنان و مراد به راكعون ( 5 ) خاضعون است و جماعتى بسيار از صحابه چون أبو ذرّ الغفارىّ و جابر بن عبد اللَّه الانصارىّ و عبد اللَّه بن العبّاس و ابو رافع مولى رسول اللَّه و عمّار بن ياسر و عتبة بن ابى حكيم ( 6 ) و غالب بن عبد اللَّه و غيرهم ، و از مفسّران ( 7 ) مجاهد و سدّي و علىّ بن الحسين المغربىّ و محمّد بن جرير الطَّبرىّ - امام اصحاب الحديث - و علىّ بن عيسى رمّانى - و او معتزلى است . گفتند آيت در امير المؤمنين على آمد كه در ركوع انگشترى به سائل داد و بر اين ، اجماع اهل بيت ( 8 ) است ، و ثعلبي مفسّر اصحاب الحديث در تفسيرش اين خبر به اسناد بياورد ، از اعمش عن عباية ( 9 ) الاسدىّ از عبد اللَّه عبّاس ( 10 ) كه او گفت : من سالى از سالها به مكّه حاضر بودم بر كنار زمزم نشسته بودم و خلقى عظيم بر من جمع شده و

--> ( 1 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر او . ( 2 ) . مج ، مت ، وز : كى . ( 3 ) . آف : عباد صامت . ( 4 ) . مج ، مت ، وز : عبد اللَّه بن ابىّ بن سلول . ( 5 ) . آج ، لب ، لت و . ( 6 ) . مج ، مت : عتبه بن ابى سهيم ، وز : عتبه بن ابى لهيم . ( 7 ) . مج : فقران . ( 8 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : اهل البيت . ( 9 ) . آج ، عتابة . ( 10 ) . مر : عبد اللَّه بن عباس .