آن رحمت كجا شد كه تو را بود بر خلقان ؟ انا ارحم بعبادي منك و من غيرك . قيس بن ابى حازم [ 86 - ر ] روايت كرد از امير المؤمنين - عليه السّلام - از رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - كه چون خداى تعالى ملكوت آسمان و زمين با ( 1 ) ابراهيم نمود او را بر خلايق اطَّلاعى افتاد ( 2 ) مردى بر معصيتى ديد بر او دعا كرد به هلاك ( 3 ) . خداى تعالى او را هلاك كرد ديگرى را ديد ( 4 ) بر معصيتى بر او دعا كرد خداى تعالى گفت : يا ابراهيم ، رها كن كه تو مردى ( 5 ) مستجاب الدّعوه‌اى ، و كار اين بندگان با من از سه وجه بيرون نيست : إمّا توبه كنند ، من [ از ] ( 6 ) ايشان قبول كنم و إمّا از نسل ايشان مرا بندگانى مسّبح مقدّس باشند و امّا با پيش من آيند به قيامت من اگر خواهم عفو كنم ايشان را به فضل يا عقوبت كنم به عدل ، ابراهيم نيز دعا نكرد بر ايشان . ضحّاك گفت : ملكوت السّموات ، ماه و آفتاب و ستاره بود . قتاده گفت : ملكوت آسمان و زمين آن كه با ابراهيم نمود كه او از غار برون آمد - چنان كه قصّهء آن پس از اين بيايد - ان شاء اللَّه و در آسمان نگريد ملكوت آسمان و زمين از ماه و آفتاب و ستاره و ملكوت زمين بديد از كوه و آب و درختان و نبات . * ( وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ ) * ، [ عطف است بر محذوفى و التقدير و اريناه ملكوت السّموات و الأرض ليستدلّ بها على اللَّه و ليكون من المؤقنين ] ( 7 ) ما ( 8 ) ابراهيم را ملكوت آسمان و زمين باز نموديم تا مستدلّ شود به آن بر خداى تعالى و از جمله موقنان و عالمان باشد . اگر گويند : بر اين اقوال كه گفتى ، چگونه كرده باشد خداى را در نمودن با او ؟ اگر حجابها بردارد - چنان كه عبارات مفسّران است - بايد كه ديگران ببينند . دگر آن كه بعد مفرط پيش شما مانع است ، جواب از اين چيست ؟ گوييم جواب از اين آن است كه : ممتنع نبود كه خداى تعالى خروقى پديد آرد در ( 9 ) آسمانها و زمينها و او را

--> ( 1 ) . آج ، لب : به . ( 2 ) . مج ، مت ، وز : بيوفتاد ، مل : بيفتاد . ( 3 ) . آج ، لب او . ( 4 ) . مج ، مت ، وز ، مل : بديد . ( 5 ) . آج ، لب : مرد . ( 6 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه‌ها افزوده شد . ( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج افزوده شد . ( 8 ) . مج ، مت ، وز : با . ( 9 ) . مج ، وز ، مت : كه .