خداى تعالى كرده باشد از ثواب و عقاب و آن خبر كه داده باشد از حشر و نشر و بعث و حساب و كتاب - على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه ، و قيل ( 1 ) : على حكم اللَّه و قضائه ، و معنى كلمه آن كه گفتيم پيش از اين خداى تعالى عند آن گويد ايشان را ، * ( أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ ) * ، اين حق هست و درست ( 2 ) ؟ نه حق و درست اين كه مىبينى ( 3 ) ، ايشان گويند : * ( بَلى وَرَبِّنا ) * ، آرى به خداى ما كه حقّ است و صدق است . حق تعالى گويد : اكنون بواجب و استحقاق بچشى عذاب آنچه به آن كافر بودى ، و در آيت حجّتى نيست نه مشبّهه ( 4 ) را و نه اشاعره ( 5 ) را در اثبات رؤيت براى آن كه مخصوص است به كفّار و به اتّفاق كافران خداى را نخواهند ديدن . و امّا آنچه مشبّهه ( 6 ) گفتند از تجسيم ظاهر فساد است براى آن كه مشاهده و وقوف حقيقت جز با اجسام و الوان صورت نبندد و خداى تعالى ( 7 ) به صفت اجسام و الوان نيست - تعالى ( 8 ) علوّا كبيرا ( 9 ) . آنگه گفت : زيانكارند آنان كه لقاى من و ثواب و عقاب من به دروغ دارند . و لقاء و ملاقات بر حقيقت مقابله باشد يا مقاربه ( 10 ) ، و اين بر خداى تعالى روا نباشد و لا بد حمل بايد كردن بر آنچه ملاقات بر او روا باشد از اجسام چون بهشت و دوزخ . * ( بِلِقاءِ اللَّه ) * ، أى بلقاء ثواب اللَّه و عقابه ، بر حسب آنچه آيت يا خبر اقتضا كند . امّا قوله : مَنْ ( 11 ) كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّه ( 12 ) ، معنى آن است كه : يرجوا لقاء ثواب اللَّه ، و كذا قوله : تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَه سَلامٌ ( 13 ) . و امّا قوله : فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَه ( 14 ) ، أى يلقون عذابه ، و كذا قوله - عليه السّلام : لقى اللَّه و لا وجه له عنده ، و اين در حقّ

--> ( 1 ) . مج ، وز ، مت : قل . ( 2 ) . مج ، وز ، مت ، لت ، مر هست . ( 3 ) . آج ، لب : مىبينيد . ( 4 ) . اساس : مشبه ، با توجه به آف تصحيح شد ، مج ، وز ، مت : مشبّهيان ، مر : مشبّهان . ( 5 ) . مج ، وز ، مت : اشعريان ، مر : اشعرى . ( 6 ) . اساس : مشبه ، با توجه به مج تصحيح شد . ( 7 ) . مج ، وز ، مت ، لب ، مر : جلّ جلاله . ( 8 ) . مر اللَّه عن ذلك . ( 9 ) . مر * ( قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّه ) * . ( 10 ) . مج ، وز ، مت : مقارنه . ( 11 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، متن قرآن مجيد : ( من ) . ( 12 ) . سورهء عنكبوت ( 29 ) آيهء 5 . ( 13 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 44 . ( 14 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 77 .