فتح « يا » و كسر « را » بر فعل مستقيم ، يعنى من يصرف اللَّه عنه العذاب ، هر كه خداى تعالى عذاب از او بگرداند اندر ( 1 ) روز قيامت بر او رحمت كرده بود ( 2 ) . و باقى قرّاء خواندند : « من يصرف » به ضمّ « يا » و فتح « را » ، على ما لم يسمّ فاعله ، و معنى آن كه هر كه عذاب از او بگردانند بر او رحمت كرده بود خداى تعالى ، و بر قراءت آن كس كه « يصرف ( 3 ) » خواند ، تقدير بر ضمير مرفوع مستكن كرد تا راجع بود با نام خداى تعالى فى قوله : إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي ( 4 ) ، و نيز ضمير منصوب متّصل محذوف است ، و تقدير آن كه : من يصرفه يا ( 5 ) ضمير راجع بود با عذاب فى قوله : * ( عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ) * ، و شرح تقدير اين كه : من يصرف اللَّه العذاب عنه يوم القيمة ( 6 ) فقد رحمه ، و اين مانند آن نيست كه گفت : أَ هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّه ( 7 ) ، و التّقدير بعثه اللَّه ، و قوله : وَسَلامٌ عَلى عِبادِه الَّذِينَ اصْطَفى ( 8 ) ، اى اصطفاهم براى آن كه اين جا ضمير با موصول مىشود ، و در آيت ما ضمير با « من » نمىشود ، بل با عذاب مىشود ، پس اين جا حذف ( 9 ) ضمير مستبدعتر است ، و در قراءت ابىّ ضمير آمد - و او چنين خواند : من يصرفه عنه [ يومئذ ] ( 10 ) فقد رحمه اللَّه ، اين وجه مقوّى قراءت آنان است كه ايشان « يصرف » خواندند بر فعل مستقيم ، براى آن كه اين فعل نيز مستوى است ، مصروف [ نيست ] ( 11 ) از فاعل به مفعول ، * ( وَذلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ ) * ، و اين فوزى و نجاتى و ظفرى باشد به مراد روشن ظاهر ، و يقال : فاز بكذا اذا حازه و ظفر به . و « فوز » و « حوز » متقارب است به معنى . * ( وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّه بِضُرٍّ فَلا كاشِفَ لَه إِلَّا هُوَ ) * ، حق تعالى در اين آيت تنبيه كرد ( 12 ) غفلت مشركان را بر آن كه معبودان ايشان بر هيچ چيز از خير و شرّ و نفع و ضرّ

--> ( 1 ) . مج ، وز ، مت ، بم ، مل ، لت : ندارد . ( 2 ) . مج ، وز ، مت : كرده شود . ( 3 ) . آج ، لب ، مل ، لت : من يصرف . ( 4 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 15 . ( 5 ) . مج ، وز ، مت ، آج ، مل ، لت ، مر : تا . ( 6 ) . آج ، لب : عنه يومئذ . ( 7 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 41 . ( 8 ) . سورهء نمل ( 27 ) آيهء 59 . ( 9 ) . اساس : كلمه به صورت « حرف » نيز خوانده مىشود . ( 10 ) . اساس ، مج ، وز ، مت : ندارد ، با توجّه به آج ، لب افزوده شد . ( 11 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 12 ) . مج ، وز ، مت و .