گاهواره ساخته نبود ( 1 ) و بعضى [ 50 - پ ] دگر گفتند كه : مراد آن است كه در حالى كه اهل گهواره بودى و اگر چه در گهواره نبودى و نيز به كهولت ( 2 ) يا و كهل آن بود كه ميان پير و جوان ، قيل : تكلَّم النّاس فى المهد صبيّا و كهلا نبيّا . عبد اللَّه عبّاس گفت : خداى تعالى عيسى را به سى سالگى بفرستاد و او در قوم خود سى ماه پيغامبرى كرد ، و دگر مفسّران گفتند : خداى تعالى او را در گهواره عقل تمام داد ( 3 ) و پيغامبر كرد - و قصّهء اين در جاى خود بيايد . إن شاء اللَّه - در سورهء مريم . * ( وَإِذْ عَلَّمْتُكَ ) * ، و نيز ياد كن از جملهء نعمتهاى من چون تو را كتاب انجيل در آموختم و احكامى كه در انجيل بود . و گفتند : مراد به « كتاب » جمع است چنان كه در نعمت گفتيم و مراد كتب اوايل ، و گفته‌اند : مراد به « كتاب » كتابت ( 4 ) است ، يقال ، كتبت الكتاب كتابا و كتبا و كتابة ، براى آن كه توريت و انجيل باز ( 5 ) آورد ، تا تكرار نباشد و بر اين قول مراد به حكمت كلمات حكمت است كه پند باشد و وصايا . * ( وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ ) * ، و نيز ياد كن آن نعمت كه تو خلق مىكردى و اين خلق تقدير باشد نه خلق احداث ، براى آن كه جسم مرغان كه از گل بود نه فعل عيسى بود ، فعل خداى بود - جلّ جلاله - و حدّ خلق اخراج مقدور بود از عدم به وجود با ضربى تقدير ، و بر اين قاعده افعال خداى تعالى همه خلق خوانند و مخلوق براى آن كه هيچ نباشد الَّا مقدور بر وجه حكمت و صواب . و از اين جاست كه يكى را از ما بر اطلاق ، خالق نخوانند جز بر تقييد ، و خداى را - جلّ جلاله - بر اطلاق خالق خوانند كه افعال او تعالى همه ( 6 ) مقدور بود بر وجه خود . و ياد كن چون تو مىكردى و مىانداختى از گل به هيأت و شكل مرغ . مفسّران گفتند : شبيازه ( 7 ) بود و طير ، هم واحد باشد و هم جمع و هم جنس ، آن كه گفت : جمع است گفت واحدش طاير است كراكب و ركب و ضائن و ضأن ( 8 ) و آن كس كه گفت واحد است ، گفت :

--> ( 1 ) . مج ، وز ، مت : شناخته نبود . ( 2 ) . اساس : كهو ، با توجه به مج و فحواى كلام تصحيح شد . ( 3 ) . مج ، وز ، مت ، لت : بكرد . ( 4 ) . اساس ، بم ، كتابيست . ( 5 ) . مج ، وز ، مت : به او . ( 6 ) . مج ، وز ، مت : هميشه . ( 7 ) . اساس ، بم ، آف ، آن : شبياره ، مج ، وز ، لب ، شغيازه ، مت : شغيازه . ( 8 ) . اساس : صائن و صان ، با توجه به مج تصحيح شد .