بذات لوث عفرناة اذا عثرت فالتّعس ادنى لها من ان أقول لعا و اعثرت غيري ( 1 ) على كذا اذا اطلعته عليه و منه قوله : وَكَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ ( 2 ) ، و العثير الغيار السّاطع . * ( عَلى أَنَّهُمَا ) * ، بر آن كه ايشان دو ( 3 ) ، يعنى آن دو وصى با ( 4 ) آن دو گواه ، * ( اسْتَحَقَّا إِثْماً ) * ، مستحق بزه و عقوبت شدند به سوگند دروغ كه خوردند ، و معنى آن است كه : چون معلوم شود كه ايشان سوگند به دروغ خوردند ، * ( فَآخَرانِ يَقُومانِ مَقامَهُما ) * ، دو مرد ديگر از جملهء ورثه به جاى ايشان بايستند . * ( مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ ) * ، حفص خواند : « استحقّ » به فتح « تا » و « حا » [ 48 - ر ] على الفعل المستوى ، و معنى آن كه « استحقّ » أى حقّ و وجب عليهم الاثم ، يقال : حقّ و استحقّ و وجب بمعنى واحد ، و باقى قرّاء « استحقّ » خواندند به ضمّ « تا » و كسر « حا » على الفعل المجهول ، و معنى قراءت مجهول آن باشد [ كه ] ( 5 ) : من الَّذين استحقّ فيهم و لأجلهم الاثم [ و آن وارثان مرد باشند براى آن كه حالف بر مال ايشان سوگند مىخورد ، چون سوگند به دروغ بود به سبب ايشان باشد كه مستحق اثم ] ( 6 ) گردد فهذا معنى القراءتين اعني قراءة الحفص و قراءة الباقين ، و حمزه و ابو بكر و يعقوب و خلف خواندند : « الأوّلين » بتشديد « واو » على الجمع جمع اوّل و فتح « نون » على انّه نون جمع السّلامة ، و باقى قرّاء : « الاوليان » به سكون « واو » و « نون » مكسوره على انّها نون التّثنية من بناء افعل التّفضيل ، حسن بصرى خواند در شاذّ : « الاوّلان » على تثنية الأوّل . و در معنى « أوليان » سه قول گفتند : يكى سعيد جبير گفت و ابن زيد : مراد آن است كه دو كس آنان كه بمرده و ميراث اوليتراند ، قول دوم عبد اللَّه عبّاس گفت و شريح : دو كس كه اوليتر باشند به گواهى يعنى سوگند من قوله : فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ ( 7 ) - الاية قول سه‌ام ( 8 ) زجّاج گفت : دو كس برخيزند از آنان كه اوليتر باشند به آن كه سوگند دهند خصم را يعنى آن دو ترسا كه اوّل سوگند خوردند اكنون سوگند دهند كه

--> ( 1 ) . اساس ، لب : غير ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد . ( 2 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 21 . ( 3 ) . مج ، وز ، مت : بو ، آج ، لب : هر دو . ( 4 ) . آج ، لب : يا . ( 6 - 5 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 7 ) . سورهء نور ( 24 ) آيهء 6 . ( 8 ) . آف : سيوم ، مر : سيم .