از شما ، و به روايت ديگر گفت : نه ، يكى از ايشان و پانصد از شما . بعضى دگر گفتند : آيت در اهل اهواء و بدع آمد . ضحّاك گفت : عليكم انفسكم اذا اختلفت الأهواء ما لم يكن سيف أو سوط ، گفت : خويشتن نگاه دارى ( 1 ) چون هواها مختلف شود ما دام تا تيغ و تازيانه نباشد ، يعنى چون تيغ و تازيانه آمد ، تو را نيز بتقيّه متابعت رأى ايشان بايد كردن . سعيد جبير گفت : آيت در اهل كتاب آمد ، يعنى لا يضرّكم من ضلّ من اهل الكتاب . كلبي گفت از ابو صالح از عبد اللَّه عبّاس كه : رسول - عليه السّلام - نامه با اهل هجر نوشت و منذر بن ساوى التّميمىّ از قبل رسول - عليه السّلام - آن جا بود ، گفت : دعوت كن ايشان را با اسلام ، اگر قبول كنند ، و الَّا جزيتى بر ايشان نه . او نامهء رسول - عليه السّلام - عرضه كرد ( 2 ) بر عرب ، و جهودان و ترسايان و گبركانى ( 3 ) كه آن جا بودند ، [ 45 - پ ] ايشان گفتند : ما جزيت قبول كنيم و اسلام نياريم . او رسول - عليه السّلام - را خبر داد . رسول به او بنوشت كه : امّا از عرب قبول مكن الَّا اسلام يا تيغ ، فامّا ( 4 ) جهودان و ترسايان و گبركان ( 5 ) يا اسلام آرند يا جزيه قبول كنند . او ( 6 ) نامه عرضه كرد ، عرب ايمان آوردند و اهل ذمّه جزيه قبول كردند . منافقان در اين حديث طعنه زدند ، گفتند : عجب نيست كار محمّد ، مىگويد : مرا فرموده‌اند كه با مردمان كارزار كنم تا بگويند « لا إله الَّا اللَّه » ، آنگه از گبركان ( 7 ) هجر و اهل كتاب جزيه مىستاند و ايشان را بر كفر رها مىكند ، چرا ايشان را بر اسلام اكراه نمىكند و يا از عرب جزيه قبول نمىكند ؟ مسلمانان را سخت آمد ، خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ) * ، بعد ان بلَّغ محمّد و اعذر و انذر ، گفت : اى مؤمنان گرويده ( 8 ) : بر شماست كه خويشتن ( 9 ) و احوال خويشتن مراعات كنيد ، شما را آن زيان ندارد ضلال آن كس كه او ضال و گمراه شود چون شما مهتدى ( 10 )

--> ( 1 ) . آج ، لب ، مر : داريد . ( 2 ) . آج ، لب : عرض كرد . ( 7 - 5 - 3 ) . آج ، لب : گوران . ( 4 ) . مج ، وز ، مت ، لت : و امّا . ( 6 ) . مج ، وز ، مت : و . ( 8 ) . مج ، وز ، مت : گرونده . ( 9 ) . آج ، لب نگاه داريد . ( 10 ) . مج ، وز ، مت ، لت باشيد .