بود كه صفت مصدرى محذوف باشد ، و التّقدير غلوّا غير الحقّ . * ( وَلا تَتَّبِعُوا ) * ( 1 ) ، و متابعت مكنى و اقتدا به اهوا و مذاهب و ديانات قومى كه ايشان مذاهب ( 2 ) به هواى نفس نهادند نه به استخراج ادلَّه از آنان كه پيش ( 3 ) شما بودند ، چه صفت ايشان اين است كه پيش از شما ضال و گمراه بودند . حسن و مجاهد گفتند : آيت نهى است ترسايان را از آن كه اقتدا كنند در ضلال به جهودان ، و بعضى دگر گفتند : مراد آن است كه اقتدا مكنيد به اسلاف و رؤسا و اكابر خود در ضلال ( 4 ) چه ايشان جز آن كه ضالاند در خود مضلَّند و گمراه كننده قومى بسيار را كه پيش از شما بودند . * ( وَضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ ) * ، زجّاج گفت : براى آن تكرار كرد كه آن خواست كه ضلَّوا من قبل به لفظ اوّل و به دوم آنگه ضلَّوا من بعد ( 5 ) ، بعضى دگر گفتند : براى آن تكرار كرد كه به اوّل ضلال دين خواست و به دوم ضلال از طريق بهشت . و * ( سَواءِ السَّبِيلِ ) * ، مستقيم الطَّريق باشد كه از ميل و كژى دور باشد . * ( لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * ، لعنت كردند كافران ( 6 ) بنى اسرائيل را بر زبان ( 7 ) داود و عيسى ( 8 ) مريم - عليه السّلام - « لعن » طرد و ابعاد باشد از رحمت ، و در معنى او سه قول گفتند : حسن بصرى و مجاهد و قتاده گفتند : ايشان را بر زبان داود لعنت فرمود تا قرده شدند و به دعاى داود خداى تعالى ايشان را مسخ گردانيد ، تا بوزينه و به ( 9 ) زبان عيسى تا خوك شدند و براى آن تخصيص كرد اين دو پيغمبر را كه از پس موسى از اين دو پيغمبر معروفتر نبودند و ذكر سليمان براى آن نكرد كه دين سليمان دين داود بود و او را شريعتى نو نبود ، باقر - عليه السّلام - گفت : امّا داود اهل ايله را لعنت كرد به عدوان ( 10 ) كه روز شنبه كردند در باب ماهى گرفتن و ايشان در عهد داود بودند و

--> ( 1 ) . اساس : و لا تتبع ، با توجه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد . ( 2 ) . مج ، مت ، وز : آن مذهب ، لت : آن مذاهب . ( 3 ) . آن از . ( 4 ) . مج ، مت ، وز ، لت : ضلالت . ( 5 ) . آج ، لب ، لت هم . ( 6 ) . مر من . ( 7 ) . مج ، مت ، وز ، آج ، لب ، لت زبان ، مر لسان . ( 8 ) . مر بن . ( 9 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : بر . ( 10 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : به عدوانى .