و مجاهد گفت در روايت ابن نجيح ( 1 ) كه مراد آن است [ 383 - ر ] كه به گناهى كه من كرده‌ام و گناهى كه تو كرده‌اى . گفت : براى آن كه چون كسى كسى را بكشد به قيامت ( 2 ) گناهان مقتول بر قاتل نهند ، و اين قول معتمد ( 3 ) نيست براى آن كه خلاف ادلَّهء عقل است و ظواهر ( 4 ) آيات محكمه ، من قوله : لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ( 5 ) ، كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ( 6 ) و جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ ( 7 ) و جَزاءً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ ( 8 ) . و بر قاعدهء عدل و ادلَّهء عقل اين مطرّد ( 9 ) نيست امّا بر مذهب مجبّره راست است براى آن كه چون خداى تعالى كافران و گناهكاران را به كفرى و فسقى كه او آفريند در ايشان بخواهد گرفتن و ايشان را در آن اختيارى نه ( 10 ) و از آن محيصى نه ، چرا نشايد كه يكى را به گناه ديگرى بگيرد و اگر چه او در آن بىگناه باشد ! در كلام تقدير محذوفى هست و هو أن تبوأ و بال ( 11 ) اثمي ( 12 ) و اثمك . * ( وَذلِكَ جَزاءُ الظَّالِمِينَ ) * ، و اين جزاى و پاداشت بيدادكاران است و اين دليل قول اصحاب وعيد نكند براى آن كه ما نيز گوييم كه جزاى ظالم دوزخ است جز آن كه عفو روا داراد از او ( 13 ) و در آيت نيست كه خداى تعالى عفو نكند او را بى توبه اين دعوى كردن دعوى باشد كه از آيت بر او دليلى نيست . * ( فَطَوَّعَتْ لَه نَفْسُه ) * ، در او سه قول ( 14 ) است : مجاهد گفت : شجّعته على قتل اخيه ، نفس ( 15 ) او را شجاع بكرد بر قتل برادر . قتاده گفت : زيّنت له ، بياراست بر چشم او .

--> ( 1 ) . مر آمده . ( 2 ) . مر : در قيامت . ( 3 ) . لت : معتبر . ( 4 ) . تب : ظاهر . ( 5 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 164 و اسراء ( 17 ) آيهء 15 و فاطر ( 35 ) آيهء 18 و زمر ( 39 ) آيهء 7 . ( 6 ) . سورهء مدّثر ( 74 ) آيهء 38 . ( 7 ) . سورهء احقاف ( 46 ) آيهء 14 . ( 8 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 82 . ( 9 ) . اساس و مت : مطرود ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 10 ) . مر : نيست . ( 11 ) . وز ، تب ، آج ، لب ، لت : بوبال . ( 12 ) . تب ، آج ، لب ، لت او عقاب اثمى ، وز در حاشيه افزوده است : او عقاب اثمى . ( 13 ) . كذا در اساس ، وز و مت ، ديگر نسخه بدلها : روا داريم از او . ( 14 ) . لت : لغت . ( 15 ) . لت او .