با سر نگيرد . مثل آن كه ما گفتيم [ و ابو حنيفه همچنين گفت كه ما گفتيم ] ( 1 ) جز آن كه او گفت : اگر رود نمازش تباه شود ، و اگر به طعن و ضرب محتاج باشد هم نماز درست نبود ، مثل قول الشافعى نماز را تأخير كند و آنگاه قضا كند . چون سوارى بيند و گمان برد كه دشمن است نماز خوف بكند ، آنگه پيدا شود كه دشمن نيست ، مثلا شتر ( 2 ) باشد يا گاو و يا قومى دگر كه [ نه ] ( 3 ) كافران و دشمنان باشند نمازش درست بود و با سر نبايد گرفتن . و شافعى را دو قول است : يكى چنان كه ما گفتيم ، و يكى آن كه با سر بايد گرفتن ، و اين مذهب ابو حنيفه است . نماز آدينه بر هيأت نماز خوف روا باشد در شهر و صحرا چون شرايط وجوبش حاصل بود ( 4 ) . ابو حنيفه گفت : نماز آدينه روا نباشد الَّا در شهر يا در صحرا در مصلى كه نماز عيد كنند ، و شافعى گفت : در صحرا به هيچ حال روا نباشد ، و جز در شهر روا نبود . و نماز خوف در سفر و حضر دو ركعت باشد جملهء نمازها الا نماز شام ( 5 ) كه سه ركعت بود ، و اين مذهب عبد اللَّه عبّاس و حسن بصرى و طاووس ، و بعضى اصحاب ما گفتند : نماز خوف در سفر دو شود ، امّا در حضر بر حال خود باشد چهار چهار ، و اين مذهب جملهء فقهاست ، و قول اول در مذهب درستتر است ، و مذهب جملهء فقها و مذهب ما آن است كه : صلات خوف منسوخ نيست ، و ابو يوسف و مزنى گفتند : منسوخ است ، و ابو يوسف از آن باز آمد و به قول فقها گفت ، و ( 6 ) مزنى تنها بر خلاف ماند و آن خلاف منقرض است امروز . قوله : * ( وَإِذا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ ) * ، كلبي روايت كرد از ابو صالح از عبد اللَّه عبّاس كه او گفت : سبب نزول آيت آن بود كه رسول - عليه السلام - در بعضى غزوات نماز پيشين بكرد بر هيأت آن كه هر وقت كردى به جماعت ، و جملهء صحابه و لشكر با او نماز بكردند [ 338 - ] ، و دشمن در برابر . چون رسول - عليه السلام - از نماز

--> ( 2 - 1 ) . وز : مثل اشتر . ( 3 ) . اساس ، مت : ندارد ، با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها - و . ( 5 ) . مر : مغرب . ( 6 ) . مر : امّا .