متقاربند هر دو قول ، و اگر چه در نظم ميان ايشان مخالفت است . و مراد به * ( أُمَّةٌ قائِمَةٌ ) * نماز شب كنانند ، نظيره قوله تعالى : أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَقائِماً ( 1 ) - الآية ، أى قائمة في الصّلوة ، آنان كه به نماز شب برخيزند . و در خبر هست كه رسول - عليه السّلام - در وصيّتش امير المؤمنين على را گفت : يا على عليك بصلاة اللَّيل ، عليك بصلاة اللَّيل ، عليك بصلاة اللَّيل ، براى تأكيد اين وصيّت بر او مكرّر كرد ، يا على بر تو است نماز شب ، و رسول - عليه السّلام گفت : من كثر صلاته بالليل حسن وجهه بالنّهار ، گفت : هر كه به شب نماز بسيار كند ، به روز رويش نكو باشد . و مفسّران گفته‌اند في قوله تعالى : يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ ( 2 ) . . . ، كه مراد نماز شب كنانند . عبد اللَّه عبّاس و مقاتل گفتند سبب نزول آيت آن بود كه : چون عبد اللَّه سلام و ثعلبه و اسيد بن سعيه و أسد بن عبيد ( 3 ) اسلام آوردند ، جهودان گفتند : آنان كه از ما به محمّد ايمان آوردند شرار مااند و بدان قوم ، چه اگر در ايشان خيرى بودى دين اسلاف ( 4 ) خود رها نكردندى و صابى نشدندى . و ايشان كسى را كه از دينى به دينى شدى ، او را صابى گفتندى ( 5 ) . خداى تعالى اين آيت فرستاد . عبد اللَّه عبّاس گفت : * ( أُمَّةٌ قائِمَةٌ ) * ، أى قائمة بدين اللَّه ، امّتى و گروهى ( 6 ) به دين خداى قيام كرده ( 7 ) . مجاهد گفت : قائمة ، أى عادلة مستقيمة ، عادل و راست در كار دين خداى . سدّي گفت : قائمة على كتاب اللَّه باقامة حدوده و احكامه ، بر كتاب خداى ايستاده‌اند ، حلال و حرام آن ( 8 ) كار مىبندند . اخفش گفت : أراد ذو امّة [ قائمة ] ( 9 ) ، أى ذو طريقة مستقيمة ، على حذف

--> ( 1 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 9 . ( 2 ) . سورهء حديد ( 57 ) آيهء 12 . ( 3 ) . اساس ، وز ، دب ، آج ، فق ، مب ، مر : اسد بن عبيد ، با توجّه به لب و مآخذ خبر تصحيح شد . ( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اسلام . ( 5 ) . مب پس . ( 6 ) . مب ، مر كه . ( 7 ) . مب ، مر : كرده‌اند . ( 8 ) . مب ، مر : حرام را . ( 9 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .