گفتيم : اذكر يوم تبيضّ ، و شايد كه عامل در او عظيم باشد ، أي يعظم عذابهم يوم تبيضّ وجوه ، و شايد كه معنى عذاب بود ، تا تقدير چنين باشد : و هم يعذّبون عذابا عظيما يوم تبيضّ . يحيى بن وثاب خواند : تبيضّ و تسودّ ، به كسر هر دو « تا » على لغة تميم ، و زهرى خواند : تبياض و تسوادّ و افعلّ و افعالّ ، امّا ( 1 ) في الالوان و العيوب ، گفتند مفسّران كه معنى آيت آن است كه : يوم تبيضّ وجوه المؤمنين و تسودّ وجوه الكافرين - آن روز كه رويها سپيد ( 2 ) باشد و ( 3 ) رويها سياه . گفتند : رويهاى سپيد ( 4 ) رويهاى مخلصان ( 5 ) باشد ، و رويهاى سياه رويهاى منافقان ( 6 ) باشد . عطا گفت : رويهاى سپيد ( 7 ) روى ( 8 ) مهاجر ( 9 ) و انصار باشد ، و رويهاى سياه رويهاى ( 10 ) بني قريظه و بنى النّضير باشد . عبد اللَّه عبّاس گفت : روى سپيد ( 11 ) رويهاى ( 12 ) موحّدان باشد ، و رويهاى سياه روى ( 13 ) اهل بدعت باشد . كلبى روايت كند عن ابي صالح عن ابن عبّاس كه عبد اللَّه عبّاس گفت : چون روز قيامت باشد ، خداى بردارد و نصب كند هر معبودى را كه بدون او ( 14 ) پرستيده باشند ( 15 ) در دار دنيا هر كسى به جانب معبود خود تازند و بشتابند ، و هو قوله تعالى : نُوَلِّه ما تَوَلَّى ( 16 ) . . . ، ما او را به آن گذاريم كه به آن تولَّا كرد ( 17 ) . چون به او ( 18 ) رسند و آن خسارت و ندامت بينند دژم شوند ( 19 ) ، از دژمى ( 20 ) روهاى ( 21 ) ايشان سياه شود ، آن جا مؤمنان بمانند و اهل كتاب براى ايشان معبودى رفع نكنند كه ايشان بت پرست نبوده باشند در دنيا .

--> ( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : لغتان . ( 11 - 7 - 4 - 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : سفيد . ( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر آن روز كه . ( 5 ) . آج ، لب : مؤمنان مخلصان ، فق ، مب ، مر : مؤمنان . ( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مب : كافران . ( 8 ) . مب : رويهاى . ( 9 ) . مب ، مر : مهاجران . ( 12 - 10 ) . مب ، مر : روى . ( 13 ) . آج ، لب ، فق : رويهاى . ( 14 ) . مب ، مر : خداى . ( 15 ) . دب : باشد . ( 16 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 115 . ( 17 ) . آج ، لب ، فق : كند . ( 18 ) . آج ، لب ، فق : به آن . ( 19 ) . مب ، مر : غمگين و اندوهناك شوند . ( 20 ) . مب ، مر : از آن غم و اندوه . ( 21 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق : روى .