در وقت ولادت . و بعضى دگر گفتند : فعيل است به معنى فاعل چون سميع و عليم . آنگه خلاف كردند ، بعضى ( 1 ) گفتند : براى آن كه او دست در ( 2 ) بيماران و خداوندان عاهت ( 3 ) ماليدى نيك شدندى . كلبى گفت : براى آن كه دست بر چشم اكمه نهادى بينا شدى ، و بعضى دگر گفتند : براى آن كه در زمين بسيار سياحت كردى و رفتى ، و بر اين قول « ميم » زيادت باشد ، و وزن كلمه مفعل بود . ابو عمرو بن العلاء گفت : مسيح فرشته باشد ، نخعى گفت : مسيح صدّيق باشد ، فامّا دجّال مسيح است - بكسر الميم و تشديد السين ، و بعضى علما بر اين انكار كردند و گفتند : اين را وجهى نيست در تازى ، او مسيح است براى آن كه ممسوح العين است ، يعنى اعور است يا ( 4 ) سياحت ( 5 ) در زمين ، و اگر خواهند تا آن را وجهى بگويند ( 6 ) هم ممكن است كه فعّيل باشد بناى مبالغت چون شرّيب و سكّير و خمّير ، من المساحة لا من السياحة ، و معنى يكى باشد جز كه بنا مختلف بود ، يعنى زمين پيماى باشد ( 7 ) ، و در حقّ عيسى - عليه السلام - هم اين وجه توان گفتن كه : مسيح فعيل باشد از مساحت تا « ميم » زيادت نباشد ، بل آن ( 8 ) اصل كلمه بود . و در اخبار آمد كه : دجّال همه زمين بگيرد ( 9 ) مگر مكّه و مدينه و بيت المقدّس ، و به قوّت قول آن كس كه او ( 10 ) هر دو را مسيح خوانند - اعني دجّال را و عيسى را - اين بيت بياوردند [ 425 - ر ] : انّ المسيح ( 11 ) يقتل المسيحا يعنى عيسى دجّال را بكشد .

--> ( 1 ) . فق ديگر . ( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بر . ( 3 ) . فق : علَّت . . ( 4 ) . مب ، مر : با . ( 5 ) . كذا در مج و ديگر نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 3 / 40 ) سيّاحى است . ( 6 ) . مج : نگويند ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بود . ( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : از . ( 9 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بگردد . ( 10 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر گفت . ( 11 ) . كذا در مج و ديگر نسخه بدلها ، لسان العرب ( 2 / 594 ) : اذا المسيح .