و در اخبار ظاهر است كه : دجّال را مهدى كشد ( 1 ) و عيسى مريم با او باشد ، و لكن آنان كه مهدى را نشناسند حواله بر ( 2 ) عيسى كردند ، و اتّفاق است كه عيسى - عليه السلام - در لشكر مهدى باشد و در قفاى او نماز كند و با او اقتدا كند ، چه شرع او منسوخ است و او شرع ما نداند . * ( عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ) * بدل مسيح است ، و كلمه لقب است او را ، و عيسى علم است ، و نسبت او با مادر براى آن است كه او را پدر نبود ، و نتوان گفتن كه : عيسى از فرزندان آدم نيست ، براى آن كه نسبت از مادر به آدم مىبرد ، و خداى تعالى او را از فرزندان ابراهيم مىخواند في قوله : وَمِنْ ذُرِّيَّتِه داوُدَ وَسُلَيْمانَ ( 3 ) - الى قوله : وَزَكَرِيَّا وَيَحْيى وَعِيسى ( 4 ) ، اگر عيسى از مادر به آدم نسبت مىگيرد با بعد نسب او از آدم ، حسن و حسين - عليهما السلام - از رسول نسبت نگيرند ؟ و از ميان ايشان و رسول جز فاطمه زهرا نيست - لو لا العناد ! ( 5 ) * ( وَجِيهاً ) * ، نصب او بر حال است ، اى ذا جاه و قدر ، خداوند جاه و منزلت بود و آبروى بنزديك خداى - عزّ و جلّ - و بنزديك خلقان ، هم در دنيا هو در آخرت ( 6 ) . * ( وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ ) * ، از جمله مقرّبان و نزديكان بود بنزديك خداى - عزّ و جلّ . * ( وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ ) * ، با مردم سخن گفت در گاهواره پيش از وقت ، به خرق عادت . قوله : * ( فِي الْمَهْدِ ) * جارّ ( 7 ) مجرور در محلّ حال است ، اى صبيّا صغيرا ، نبينى كه « و كهلا » بر او عطف كرد ، و اين را عطف بر محلّ گويند ، چنان كه شاعر گفت : فلسنا بالجبال و لا الحديدا مجاهد گفت : چون مريم تنها بودى ، عيسى - عليه السلام - از شكم او با او سخن گفتى ، و چون كسى او را مشغول كردى ، او در شكم مادر تسبيح كردى . و در خبر مىآيد از عبد اللَّه عبّاس كه : رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - در آن وقت كه خديجه حامل ( 8 ) بود به فاطمه - عليهما السلام - شبى به نزديك او بود و او سخن

--> ( 1 ) . مب ، مر : بكشد . ( 2 ) . مب : با . ( 6 - 3 ) . سوره انعام ( 6 ) آيه 84 . ( 4 ) . سوره انعام ( 6 ) آيه 85 . ( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر قوله تعالى . ( 7 ) . آج ، فق و ، لب : ندارد . ( 8 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : حامله .