ما را تكليف نكرده باشد دانستن آن ، چه مصلحت در اجمال و اهمال آن باشد ، چون روح و وقت قيام الساعة ، و آنچه ياد كرد في قوله : إِنَّ اللَّه عِنْدَه عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ ( 1 ) - الاية . و اگر تفسير متشابه ( 2 ) اين كنند ، اين قول قريب باشد ، و اين قول اختيار كسائى و فرّاء و مفضّل بن سلمه و محمّد بن جرير است . و گفتند : دليل اين قول قراءت عبد اللَّه مسعود است : ان تأويله الَّا عند اللَّه و الرّاسخون في العلم [ 391 - پ ] يقولون آمنا به . و در قراءت ابىّ و عبد اللَّه عبّاس چنين است كه : و يقول الرّاسخون في العلم آمنّا به . و قولى دگر در نظم آيت آن است كه مجاهد گفت و ربيع و محمّد بن جعفر الزّبير ( 3 ) و قتيبى كه ( 4 ) : « واو » في قوله : « و الرّاسخون » « واو » عطف است ، و معنى آيت آن است كه خداى تعالى گفت : تأويل متشابه كس نداند مگر من كه خداام ( 5 ) و راسخان ثابت قدمان در علم . و قوله : * ( يَقُولُونَ ) * ، در محلّ حال باشد از ايشان ، و معنى آن بود كه : ايشان دانند و با آن كه دانند مىگويند : * ( آمَنَّا بِه ) * ، تا مدح باشد ايشان را به دو وجه : يكى تحصيل علم به متشابه ، يكى انقياد و استسلام ، و مثال آيت در ( 6 ) آن كه « يقولون » حال افتاد في موضع قائلين قوله تعالى : لِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوالِهِمْ ( 7 ) . . . ، چيست آن كه ايشان راست ، آن كه ( 8 ) پيش از اين آيت گفت : ما أَفاءَ اللَّه عَلى رَسُولِه مِنْ أَهْلِ الْقُرى فَلِلَّه وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى وَالْيَتامى وَالْمَساكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ( 9 ) . . . ، آنگه گفت : لِلْفُقَراءِ . الاية ، آنگه گفت : وَ الَّذِينَ تَبَوَّؤُا الدَّارَ وَالإِيمانَ ( 10 ) . . . ، يعنى و للَّذين تبوّؤا الدّار و الايمان ، آنگاه گفت : وَ الَّذِينَ جاؤُ ( 11 ) مِنْ بَعْدِهِمْ ( 12 ) . . . ، اى و للَّذين جاءا من بعدهم ، براى آن كه غنيمت را خمسش خدا و پيغامبر و امام را باشد و يتامى و مساكين و ابناء سبيل ( 13 ) آل محمّد ،

--> ( 1 ) . سوره لقمان ( 31 ) آيه 34 . ( 2 ) . منج ، وز ، مب بر . ( 3 ) . همه نسخه بدلها : محمّد بن جعفر بن الزّبير . ( 4 ) . مب : گويد كه . ( 5 ) . فق : خداوندم . ( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مر : مثال اين قدر . ( 7 ) . سوره حشر ( 59 ) آيه 8 . ( 8 ) . دب ، لب ، فق ، مب ، مر : آنگه . ( 9 ) . سوره حشر ( 59 ) آيه 7 . ( 10 ) . سوره حشر ( 59 ) آيه 9 . ( 11 ) . اساس : جاؤا ، با توجّه به ضبط قرآن مجيد آورده شد . ( 12 ) . سوره حشر ( 59 ) آيه 10 . ( 13 ) . همه نسخه بدلها : و ابن السبيل .