دگر آن كه : اگر به اوّل بر او واجب شود ( 1 ) ، و آخر به عذر سفر او را روزه نشايد گشادن ، بايد كه آن كس كه به اوّل ماه تن درست باشد ( 2 ) در ميانه ( 3 ) بيمار شود ، ( 4 ) او را نيز روزه نشايد گشادن حملا على المسافر ، و اين خلاف اجماع است . دگر آن كه : حق تعالى اين عموم * ( فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ ) * را تخصيص كرد بقوله : * ( وَمَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ) * ، و الَّا اين تكرار را فايده نباشد . دگر آن كه : حق تعالى مريض و مسافر را در يك قرن ( 5 ) آورد ، گفت : هر كه بيمار باشد يا مسافر ، جمع كرد ميان ايشان در وجوب افطار او ( 6 ) در رخصت افطار ، على خلاف بين الفقهاء ، تفريق كردن ميان ايشان در بعضى احكام بى دليل وجهى ندارد . دگر آن كه : عبد اللَّه عبّاس روايت كرد كه ، رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - عام الفتح در ماه رمضان از مدينه بيرون آمد ، چون به ( 7 ) كديد رسيد روزه بگشود . [ و شريك ] ( 8 ) روايت كرد از ابو اسحاق كه : ابو ميسره در ماه رمضان بيرون آمد ، چون به پل ( 9 ) رسيد آب بخواست و باز خورد ، و شعبى [ 227 - ر ] در ماه رمضان سفر كرد به باب الجسر روزه بگشاد . آنگه حق تعالى حديث بيمار و مسافر تكرار كرد - براى تخصيص عموم كه : * ( فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ ) * ( 10 ) ، اين قول آنان است كه گفتند : * ( فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ ) * ناسخ نيست اين آيت را و اين حكم را كه : * ( وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَه فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكِينٍ ) * - چنان كه بيان كرديم از تخيير . و آنان كه گفتند 1 « : آيت ناسخ است ، آن آيت را گفتند : اين تكرار براى آن كرد تا كسى گمان نبرد كه اين آيت چنان كه ناسخ است حكم شيخ و عجوز و حامل و

--> ( 1 ) . مج ، وز ، آج ، لب : شد . ( 2 ) . مر و . ( 3 ) . مب : و در آخر ماه . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بايد كه . ( 5 ) . اساس : قرق ، دب : فرق ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 6 ) . لب ، فق ، مب ، مر : واو . ( 7 ) . آج : افتادگى دارد ، لب ، مب ، مر پل رسيد آب بخواست و باز خورد . ( 8 ) . اساس : افتادگى دارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 9 ) . آج : ندارد ، مج ، وز ، دب ، لب ، فق ، مب : ببل ، مر : به پل . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها كرده باشد . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها اين .