و فرّاء و اخفش گفتند : ذلكم أو هى على معنى تلك الأيّام شهر رمضان . كسائى گفت : بدل صيام است في [ قوله : * ( كُتِبَ عَلَيْكُمُ ] ) * ( 1 ) * ( الصِّيامُ ) * ، و آن بدل اشتمال بود . بهرى دگر گفتند : مبتداست و ما بعده خبر له . و در شاذّ حسن بصرى و [ مجاهد ] ( 2 ) خواندند : « شهر رمضان » بالنّصب على تقدير : صوموا شهر رمضان ، اين قول مؤرّج است . اخفش گفت : نصب [ على الظَّرف است ] ( 3 ) بدل * ( أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ ) * ( 4 ) . ابو عبيد ( 5 ) گفت : نصب على الاغراء است ، و ابو عمرو ادغام كرد « را » را در « را » چنان كه [ مذهب اوست ] ( 6 ) در ادغام متجانسين يا متقاربين . و ماه را براى مشهورى و معروفى شهر خواند ، و فرّاء گفت : اشتقا [ ق او من الشّهرة ] ( 7 ) باشد و هى البياض ، و منه شهرت ( 8 ) السّيف اذا سللته . و قوله : « رمضان » در او خلاف كردند . بهرى ( 9 ) گفتند [ 224 - پ ] : [ رمضان ] ( 10 ) نامى از نامهاى خداست ، از اين جا مطلق نگويند رمضان تا شهر با او ضمّ نكنند ، پس معنى « شهر رمضان » ، شهر اللَّه ( 11 ) باشد ( 12 ) ، ماه خداى ( 13 ) ، بيانش قول صادق - عليه السّلام - عن آبائه - عليهم السّلام - عن رسول اللَّه - صلَّى اللَّه عليه و آله - كه او گفت : شهر رمضان شهر الله ، ماه رمضان ماه خداست . و انس مالك روايت كند از رسول - عليه السّلام - گفت : رمضان مگوى ( 14 ) مطلق ( 15 ) ، و لكن نسبت كنى ( 16 ) چنان كه خداى كرد فى قوله : * ( شَهْرُ رَمَضانَ ) * . أصمعيّ گفت از ابو عمرو 1 « كه : براى آن ( 18 ) اين ماه را رمضان خواندند ( 19 ) كه شتر بچه در او به گرما بريان شدى . بهرى دگر گفتند : براى آن كه در اين ماه سنگها از گرما

--> ( 1 ، 2 ، 3 ، 6 ، 7 ، 10 ) . اساس افتادگى دارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 4 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 184 . ( 5 ) . مر : ابو عبيده . ( 8 ) . مر : اشهرت . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : بعضى . ( 11 ) . مب : خدا . ( 12 ) . مر ماه رمضان . ( 13 ) . مر : خداست . ( 14 ) . مر : مگوييد . ( 15 ) . مج ، مب : مطلقا . ( 16 ) . مج ، وز : كنيد . ( 17 ) . آج ، فق : ابو عمر . ( 18 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب اين . ( 19 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : خوانند .