* ( مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّه ) * ( 1 ) ، اى يقرض عباد اللَّه [ و ] ( 2 ) المحتاجين من خلقه ، كيست كه قرضى به بندگان خداى دهد و به محتاجان ، على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه ، كما قال : إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّه ( 3 ) . . . ، و كقوله : فَلَمَّا آسَفُونا ( 4 ) . . . ، و ايذا و ايساف از ما در حقّ او - جلّ جلاله - صورت نبندد . معنى آن است كه : يؤذون اولياء اللَّه و آسفوا انبياء اللَّه ، و چنان كه در خبر آمد كه : خداى تعالى روز قيامت گويد [ 324 - پ ] با بعضى بندگان : [ عبدي ] ( 5 ) استطعمتك ( 6 ) فلم ( 7 ) تطعمني و استسقيتك ( 8 ) فلم تسقني ( 9 ) و استكسيتك فلم تكسني ، بنده من ! از تو طعام خواستم ندادى ( 10 ) ، شراب خواستم ندادى ( 11 ) ، جامه خواستم جامه‌ام ندادى . بنده گويد : بار خدايا ! كى بود و چگونه بود ؟ گويد : فلان بنده گرسنه از تو طعام خواست ندادى ، و فلان برهنه از تو جامه خواست [ ندادى ] ( 12 ) ، فلأمنعنك اليوم فضلي كما منعته ، من امروز فضل خود از تو باز گيرم چنان كه تو از او باز گرفتى . پس قديم - جلّ جلاله ( 13 ) - آنچه تو به طعام و شراب ( 14 ) به درويش دهى ( 15 ) به خود حواله كرد ، گفت : اگر طعام است و اگر شراب و اگر كسوت به من مىدهى ، براى آن كه براى من مىدهى . چون گفت در اين خبر كه : به من مىدهى ( 16 ) و خواهنده منم - به اين معنى كه رفت - در دگر آيت گفت من مىگيرم : أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّه هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِه وَيَأْخُذُ الصَّدَقاتِ ( 17 ) . . . ، و چون آيت را بر اين وجه حمل كنند قرض بر حقيقت خود باشد . و آيت را معنى حثّ بود بر قرض دادن به مستقرضان ،

--> ( 1 ) . دب قرضا حسنا . ( 12 - 5 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 3 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 56 . ( 4 ) . سورهء زخرف ( 43 ) آيهء 55 . ( 6 ) . لب ، فق : اطعمتك . ( 7 ) . آج ، مب ، مر : فلا . ( 8 ) . مج ، وز : و استقيتك . ( 9 ) . مج ، وز : استقيتك ، دب ، لب ، فق : يسقى . ( 10 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر و . ( 11 ) . مب ، مر و . ( 13 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر گفت . ( 14 ) . مج ، وز ، دب و كسوت . ( 15 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر از كسوت . ( 16 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، فق : به من دهى . ( 17 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 105 .