الشيخ أبو الفتوح الرازي
68
روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )
سعت است ، ما ايمان آوردمانى . عمر گفت : به خداى بر شما كه بگوييد تا مقام جبريل از خدا كجاست و مقام ميكايل كجا ؟ گفتند : مقام جبريل بر راست است ، و مقام ميكايل بر چپ ، و از ميان ايشان عداوت است . و فريشتگان دست راست ، دشمنان فريشتگان دست چپاند . عمر گفت : دروغ مىگويى كه از ميان فريشتگان هيچ عداوتى نيست ، و برخاست و بيرون آمد تا رسول را خبر دهد . جبريل آمده بود و اين آيات به رسول خداى آورده و او را خبر داده از آنچه ميان ايشان رفت ( 1 ) . سؤال كردند كه : وجه محاجّت و ظهور حجّت رسول بر جهودان چيست در اين آيه ، و اين چه جواب است سخن ايشان را كه : * ( فَإِنَّه نَزَّلَه عَلى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّه ) * جواب از اين آن است كه ، معنى چنان است كه : اگر معادات شما با جبريل از آن جاست كه او از آسمان به من پيغامها آرد و ( 2 ) از خويشتن نمىآرد از نزديك خداى مىآرد و به فرمان او ، پس اين عداوت با خداست شما را . دگر آن كه : جبريل چنان كه به من آمد به موسى آمد ، و آنچه به من آورد جنس آن و مانند آن به موسى - عليه السّلام - آورد و اگر آمدن او به من منع مىكند شما را از ايمان به من ، چرا منع نكرد شما را از ايمان به موسى ؟ پس جبريل - عليه السّلام - آنچه آورد از خداى آورد . * ( بِإِذْنِ اللَّه ) * ، در او دو قول است : يكى بعلم اللَّه ، و يكى بامر اللَّه ، به علم و فرمان خداى بود ، و چون چنين باشد عداوت با رسولان خداى عداوت با خداى باشد . و هر كه ( 3 ) دشمن خداى بود ( 4 ) ، * ( مَنْ كانَ عَدُوًّا لِلَّه ) * ، [ گفت : هر كه دشمن خداى باشد ] ( 5 ) ، * ( وَمَلائِكَتِه ) * ، و فريشتگان او ، * ( وَرُسُلِه ) * ، و پيغامبران او و جبريل و ميكال باشد ، اگر چه ايشان گفتند : ما دشمن جبريليم و دوست ميكايل ، خداى تعالى ايشان را تكذيب كرد و گفت : دروغ مىگويند كه ايشان دشمن هر دواند ( 6 ) ، دشمن جبريل دوست ميكايل نباشد ، و لكن بر سبيل تعلَّل از آن كه ايمان نمىآرند اين به علَّت كردهاند .
--> ( 1 ) . مر : رفته بود . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها آن . ( 3 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مر : هر كس كه . ( 4 ) . مب : « و هر كه دشمن خداى بود » را ندارد . ( 5 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها چه .