امّا افراد جبريل و ميكال به ذكر با آن كه داخل باشند في قوله : * ( وَمَلائِكَتِه ) * ، اين را تخصيص بالذّكر خوانند براى تنبيه بر قدر و منزلت ايشان و تعظيم ( 1 ) شأن ايشان بنزديك خداى تعالى ، چنان كه گفت : أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ وَمِنْكَ وَمِنْ نُوحٍ ( 2 ) . . . ، و ميكائيل على وزن ميكاعيل قراءت اهل مكّه ( 3 ) است . و ميكائل على وزن ميكاعل قراءت اهل مدينه است ، و ميكال على وزن مفعال قراءت اهل بصره است ، و شاعر گويد : و يوم بدر لقيناكم ابا ( 4 ) مدد فيه مع النّصر جبريل و ميكال و قال جرير ( 5 ) [ 117 - پ ] : عبدوا الصّليب و كذّبوا بمحمّد و بجبرئيل و كذّبوا ميكالا ( 6 ) و درست آن است كه اين دو نام اعجمى است ، علم موضوع غير مشتق ، و اگر چه در وجهى روايت كردند ( 7 ) از جماعتى اهل علم كه جبريل و ميكايل را معنى آن است كه : عبد اللَّه و عبيد اللَّه ، و هر اسمى كه در آخر او « ايل » است اين معنى ( 8 ) دارد ، چه « ايل » به ( 9 ) سريانى ( 10 ) « اللَّه » باشد ، و اين روايت عكرمه و سعيد جبير و عطاست از عبد اللَّه عبّاس . پس بر اين وجه سببى دگر از موانع صرف در او باشد ، و آن تركيب است كمعديكرب ، و اگر قايلى گويد : اين تركيب نيست ، اضافت است كعبد اللَّه و عبيد اللَّه ( 11 ) معتمد وجه اول باشد . حق تعالى بيان كرد در اين آيت كه : هر كس كه دشمن جبريل باشد ، دشمن خدا و جمله فريشتگان و رسولان و ميكايل باشد ، پس آنگه خداى دشمن او باشد براى آن كه به عداوت ايشان كافر شود و خداى دشمن كافران باشد . و عداوت از ما ارادت مضرّت باشد به غيرى ، و از خداى ارادت عقاب باشد به مستحقّش . و عداوت

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : عظم . ( 2 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 7 . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها و كوفه و شام . ( 4 ) . آج ، لب : اتا ، فق ، مب ، مر : ايا . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : و شاعر گفت . ( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر پرستيدند صليب را و به دروغ داشتند محمّد را و جبرئيل و ميكائيل را نيز . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : كرده‌اند . ( 8 ) . مج را . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها زبان . ( 10 ) . دب ، لب ، فق ، مب : بصريان ، آج : عبريان . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها پس .