حسبت بغام راحلتي عناقا و ماهى ويب غيرك من عناق ( 1 ) يعنى آواز شتر مرا آواز بره اى ( 2 ) پنداشتى . * ( بِكُفْرِهِمْ ) * ، اكنون چون حق تعالى « اشربوا » ، بر فعل ما لم يسمّ فاعله آورد ، وجه آن باز نمود تا كسى گمان نبرد كه از فعل اوست ، گفت : آن دوستى عجل ( 3 ) با دل ايشان مختلط شده از كفرشان است . آنگه رسول را - عليه السّلام - مىگويد : * ( قُلْ ) * ، بگو * ( بِئْسَما يَأْمُرُكُمْ بِه إِيمانُكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ) * ، بد مىفرمايد شما را ايمانتان به آن ، يعنى به دوستى عجل اگر شما مؤمنى بر زعم خود . * ( قُلْ إِنْ كانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الآخِرَةُ ) * ، سبب نزول آيت آن بود كه : جهودان - عليهم لعائن اللَّه - دعاوى باطل كردند از آن كه گفتند : نَحْنُ أَبْناءُ اللَّه وَأَحِبَّاؤُه ( 4 ) . . . ، ما پسران خداييم و دوستان خدا ، و از آن كه گفتند : لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى ( 5 ) . . . ، كس به بهشت نخواهد شدن الَّا آن كه جهود باشد يا ترسا ، و از آن كه گفتند : لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً ( 6 ) . قديم تعالى به اين آيت بر ايشان ردّ كرد ، و گفت : بگو كه اگر سراى آخرت ، يعنى بهشت كه در جوار خداست ( 7 ) ، شما را خواهد بودن خالص ، و هيچ كس را در آن نصيبى نيست . * ( فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ ) * ، پس اكنون تمنّاى مرگ كنى اگر راست مىگويى ، براى آن كه آن كس كه قاطع باشد بر آن كه از اهل بهشت است ، به هر حال تمنّا كند كه از سراى محنت و تكليف تحويل كند با بهشت . و نيز آن كس كه او دوست خداى باشد ، همهء تمنّاى او آن بود كه با جوار خداى شود كه دوست بنزديك دوست بيارامد ، چنان كه امير المؤمنين ( 8 ) - عليه السّلام - به مرگ مبالات نمىكرد و مىگفتى : و اللَّه لا ابالي وقع الموت علىّ ام وقعت على الموت ، به خدا كه باز باز نگيرم ( 9 ) اگر من بر مرگ اوفتم ، و اگر مرگ بر من اوفتد ، و

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : بالعناق . ( 2 ) . مج ، وز : بزى . ( 3 ) . مج ، وز ، فق ، مب ، مر كه . ( 4 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 18 . ( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 111 . ( 6 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 80 . ( 7 ) . دب اگر . ( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر على . ( 9 ) . مج ، وز : خدا كه ما باز نگيرم ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : خدا كه باك ندارم .