- عليه السّلام - به مدينه آمد ، جهودان مدينه مىگفتند : مدّت عمر دنيا هفت هزار سال خواهد بود ( 1 ) ، و خداى تعالى به هر هزار سال ما را يك روز عذاب كند ، مدّت مقام ما در دوزخ بيش از هفت روز نباشد . قتاده و عطا گفتند : مراد بدين آن چهل روز است كه ايشان گوساله پرستيدند ، و آن مدّت غيبت موسى بود از ايشان ، خداى تعالى بر ايشان رد كرد بقوله : * ( قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّه عَهْداً ) * ، بگو اى محمّد . « الف » الف استفهام است كه مفتوح است ، و همزهء وصل بيفگندند . و اصل او اين چنين بود : أ اتّخذتم ، [ همزهء ] ( 2 ) دوم بيفگندند تا دو همزه مجتمع نشوند كه ثقيل ( 3 ) باشد و معنى تقرير و تقريع است ، بگو كه بنزديك خداى عهدى و پيمانى گرفته اى ؟ * ( فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّه عَهْدَه ) * ، كه پس خداى عهد و پيمان خود را خلاف نكند . عبد اللَّه مسعود گفت : مراد به « عهد » ، توحيد است ، يعنى عهد ( 4 ) گرفته اى به توحيد ؟ چنان كه گفت : إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً ( 5 ) ، يعني قال : لا إله الَّا اللَّه مخلصا . « ام » ، معادل همزهء استفهام است ، يقول القائل : أ زيد عندك ام عمرو ، يا بر خداى چيزى مىگويى كه نمىدانى . « بلى » ، به معنى بل آيد ( 6 ) ، و در او معنى استدراك بود ، چنان كه كسى گويد : ما فعلت كذا و ما قلت كذا ، او در جواب گويد : بلى فعلت و قلت ، و بعضى نحويان گفتند : « بلى » دو معنى دارد : يكى نفى خبر ماضى و اثبات خبر مستقبل . و كسائي گفت : فرق ميان « بلى » و « نعم » آن است كه : بلى جواب استفهامى بود كه بر سبيل جحد باشد ، و نعم جواب استفهامى بود كه در او جحد نباشد ، و مثال اوّل قوله : أَ لَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ قالُوا بَلى ( 7 ) . . . ، أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى ( 8 ) . . . ، و مثال دوم قوله : أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ، أَ وَآباؤُنَا الأَوَّلُونَ ، قُلْ نَعَمْ ( 9 ) . . . ، و اين جا جواب

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مب ، مر : بودن . ( 2 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 3 ) . مج ، وز : تكرار ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : مكرّر . ( 4 ) . مج ، وز : عهدى . ( 5 ) . سورهء مريم ( 19 ) آيهء 87 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : آمد . ( 7 ) . سورهء ملك ( 67 ) آيهء 8 . ( 8 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 172 . ( 9 ) . سورهء صافات ( 37 ) آيهء 16 تا 18 .