جحد است في قوله : * ( لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ ) * . * ( مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً ) * ، به معنى ( 1 ) من عمل سيئة و جمعها ، تشبيه به كسب مال . اصل او در نفع باشد ، پس به كثرت استعمال عام شد در همه فعل ، و اگر چه در او مضرّت باشد . قتاده و ابن جريج گفتند : مراد به « سيئه » اين جا شرك است ، و نيز قول [ 106 - پ ] عبد اللَّه عبّاس است و مجاهد و ابو وائل . سدّى گفت : مراد همه گناه است شرك و جز شرك ، و قول اوّل درستتر است ، و قول دوم هم نيك باشد به انضمام شرك براى آن كه ما دون شرك را عذاب دايم نباشد الَّا به شرك ، يا به اضافه شرك با ديگر گناه . امّا آن كه حمل كنند بر فسق بى شرك ، لايق نباشد و ملايم خلود در دوزخ لقوله تعالى : وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ ( 2 ) . . . ، دگر آن كه چون حمل سيّئه بر شرك كنند ( 3 ) ، خطيئت بر فسق ( 4 ) تكرار نباشد ، و چون نه چنين كنند و حمل هر دو بر فسق كنند تكرار باشد . * ( وَأَحاطَتْ بِه خَطِيئَتُه ) * ، احاطت ، گرد در آمدن باشد ، و كذلك الاحداق و الحفوف ، يقال : احاط به كذا و احدق و حفّ بمعنى واحد . و در معنى « احاطت » خلاف كردند . عبد اللَّه عبّاس و ضحّاك و عطا و ابو وائل گفتند : مراد آن است كه بر شرك بميرد . ربيع خثيم گفت : اصرار باشد بر كباير . كلبي گفت : احاطت خطيئت آن باشد كه گناهى كند كه او را به هلاك برد ، من قوله : إِلَّا أَنْ يُحاطَ بِكُمْ ( 5 ) . و قول آن كس كه گفت : مراد آن است كه گناه محيط شود بر ( 6 ) حسنات و آن را احباط كند درست نيست ، براى آن كه احباط بنزديك ما باطل است - چنان كه بيان كرده شود . مجاهد گفت : مراد به احاطه خطيئه آن است كه چون گناهى كند ، نكته سياه بر دلش افتد ، و چون گناه دو كند سياهى بيشتر شود ، و چندان كه گناه مىفزايد

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : المعنى . ( 2 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 48 . ( 3 ) . مج ، وز و حمل . ( 4 ) . مج ، وز كنند . ( 5 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 66 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : به .